Haustsanking 2012 - del 1

I den tida på året når hauststormane normalt står i kø inn frå vest, er det tid for å leite fram oljeklede, god kondis og pågangsmot. Det er klart for haustsanking!

Når ein skal sanke dyra treng vi ikkje berre vêr til å transportere dei over fjorden, men fjøra må også vere stor nok til at vi greier å sanke dei saman. Dei mange sunda som koblar saman dei forskjellege øyar, holmar og skjera er berre råd å krysse to gongar i døgnet på fjøre sjø. I haust har fjøra vore slik at det er berre anna kvar helg den passar med dagslyset. Denne helga passa det også med mannskapet, og då var det berre å halde av helga og håpe på vêr.

Fredag bar det ut i Uksnøya for klargjering av gjerder, utstyr og traktor. Den nyoverhalte vøra vart også fendra for å enklare kunne legge båten til der. I år hadde vi kjøpt ein båt for å nytte til tilsyn og frakt til sauar. Ein Hansvik 18 frå 80-talet, kombinert med ein den gamle Hansviken skulle no sikre at vi rakk å få over alle dyra på ein dag. Desse vart utrusta med tepper slik at dyra står stødig på ferda over fjorden.

Med det grøne teppet bør vell dyra føle seg heime

Bror på veg ned fjøra med lasterampa

Vi fekk også transportert ned landingrampa som vi nyttar når dyra skal flyttast frå båten og over i traktoren på Fjørtofta. Det går ein del tid til å straumlinje alle operasjonar, slik at ein rekk å verte ferdig på ein dag, men det er alltid kjekt når ein ser resultata.

Fredag skein sola og vinden var ikkje verre enn at det skulle gå, men meldingane var klare på at ein lavtrykksfront var på veg. Når vi gjekk til sengs fredag var heldigvis Meteorologisk Intstitutt positive til at vi akkurat skulle rekke det før styggevêret kom.

I lysninga laurdag reise dei første av oss utover for å starte drivinga av dyra. Mykje av mannskapet kom først på ferga i 9 tida, men for å få over dyra før floa reiste vi ut for å få oversikt og starte drivinga.

Magisk - skarv i soloppgang

Synet som venta oss nede i fjøra var ikkje noko anna enn magisk! Soloppgangen var av det minnerike slaget og det ein kan kalle ein god start på dagen!

Siste rest av sol - Harøya i det fjerne

Dessverre tok det ikkje lenge før det starta å regne og vinden tok tak i regnjakka. Vi la oss i skjul og venta på at resten av troppane skulle kome i posisjon og at dei fekk lagt ut siste nøtene i fjøra nedom tunet.

Siste førebuingar - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Dyra stod dessverre nært tunet, noko som ofte gjer ting vansklegare. Dyra spring vanlegvis eit stykke når dei ser kva som skjer, og om dei er lengre borte får dei springe av seg det verste og vert lettare å kontrollere. Etter nokre forsøk på å lure oss, inkuldert ei vasping over eit sund, var dyra på veg inn mot tunet.
 

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Ikkje lenge etter var dyra inne på tunet og vart fordelt i dei fire hegna.

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Med dyra trygt inne på tunet fekk vi av oss våte klede og ein liten matbit.

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Inne i den gamle røykstova hadde Turid dekka på med gjærbakst og varm drikke.

Regnet og vinden gjorde dagen lite egna for papirarbeid, so eit improvisert telt vart reist for å gje le til dei som skulle notere.

Sondre, Janne og Karoline smiler til fotografen. Foto: Åshild K. Fjørtoft

Føl vidare med for å sjå korleis det gjekk i del 2!

Lammefrikasse og storfint besøk

Sist søndag venta vi storfint besøk. Farmora mi Liv, som har flytta til ei leiligheit på fastlandet, skulle ta turen heim til oss for første gong. Eg lokka med middag og kanskje noko godt til dessert. Sidan det finst so mykje flotte grønsaker om hausten, passar få ting betre enn ein lammefrikasse av villsau.

Eg hadde aldri laga dette før, og starta med eit kjapt søk på nettet for å finne ei grunnoppskrift eg kunne bruke som "stokk" første gongen. Eg fann ei oppskrift på klikk.no som lovte at det skulle vere vanskeleg å slutte å ete, so det kunne vel ikkje slå feil. Etter ein tur i butikken for å kjøpe grønsaker og ein svipptur innom fryseboksen for å hente fram villsaukjøt, var det meste klart til søndagen.

Eg starta med å koke ca 1 kg kjøt under lokk i akkurat nok vatn til å dekke kjøtet. Eg nytta utbeina kjøt sidan eg ikkje hadde anna for hand. Om du nyttar til dømes bog med bein, får ein nok endå meir av den gode smaken med over i krafta.

Medan kjøtet kokte var det på tide å leite fram grønsaker og starte med å skjere dei opp i passande bitar. Eg brukte 6 poteter, 1\2 purre, 1\2 selleristang, 1\2 lita kålrabi, 2 små laukar og 3 gulrøter.

Ferdig skrella og hakka, klart til neste steg!



So laga eg ein tynn kvitsos av 3 ss mjøl og 3 ss smør. Denne spedde eg ut med ein pakke fløyte og kraft frå kjøtet. Når denne var klar, var det berre å ha i grønsakerne. Mendan dei fekk småkoke i sosen, skar vi opp kjøtet i terningar og tilsette det.

Susanne deler opp kjøtet i fine terningar

Vi smakte til med salt og peppar, og lot gryta koke slik grønsakerne vart møyre.

I mellomtida fortalte farmor om at ho hugsa når hennar mor laga lammefrikasse til familien då ho var ei lita jente. Oldemora mi, Ragna, brukte ikkje poteter i sjølve gryta, men serverte desse ved sidan av. Ho var også svært glad i grønsaker, og likte godt å eksprimentere med forskjellege vekster. Når ho hadde laga gryta sette ho den i den vedfyrte steikjeomnen heime i huset på Guttormgarden på Fjørtofta til den var ferdig. Når ein får høyre slike historie frå gamledagar går ventetida på middagen fort.



Medan farmor og Natalie sette seg til bords, hakka eg opp litt av det grøne på purra, og strødde dette over for å få litt ekstra frisk smak og farge på retten.

Middagen vart ein suksess, og oppskrifta heldt lovnaden om at det var vanskeleg å slutte å ete. Med Susanne si heimelaga eplekake og is til dessert, trur eg alle var godt nøgde!

God haust alle saman!

PS: No er det snart sauesanking igjen, so kik innom for rapportar om korleis det går!

Villsauform ala det ein har i kjøleskapet

Etter den fantastisk fine turen ut for å sjå etter dyra, venta ein pakke med nytina villdeig på kjøkkenbenken. Det er ei heimelaga kjøtdeig av 70% villsau og 30% hjort som eg og besteforeldra mine laga under slaktetida i fjor haust. Sidan eg hadde droppa butikken til fordel for å reise på tilsyn, var det spennandes å sjå kva anna eg fann i kjøleskapet då eg kom heim.

Det var ikkje flust å velje i, men eg fann i alle fall gulrot, raudlauk og ein halv paprika. Medan kjøtdeiga steikte i panna, gjekk eg laus på grønsakerne.

Når kjøtdeiga var steikt, hamna 3 gulrøter og 1\4 paprika oppi, i lag med 1 pk Crème Fraîche og 1\2 pk matfløyte. So tilsette eg 2 spiseskjeier tomatpuré, litt salt, peppar og kvitlaukskrydder.

So var det på tide å hakke opp raudløken, men slikt kan by på problem for ein som tek lett til tårene. Heldigvis har eg eit godt hjelpemiddel som eg kjøpte då eg gjorde eit svært etterlengta, men kort comeback i alpinbakken for nokre år sidan. Dei flotte slalombrillene grusar alle kjæringråd i løkskjeringstestar!

Ingen tårer, berre smil med dei flotte løkskjerebrillene frå Bollé.

Grovhakka raudløk, klar til å hamne i gryta

Gryta klar til å ha i ildfast form.

Mens gryta sto å kosa seg på lav varme laga eg ei potetstappe. Oppi denne gjekk finhakka raudløk og litt tørka grasløk.

Flotte fargar skadar ikkje når ein skal lage mat!

So var det berre å ha gryta oppi ei ildfast form og ha potetstappa over. Deretter fekk ho steikje i steikjeomnen på 225 grader i 25-30 min.

Fiks ferdig!

Medan forma fekk kolne littegrann, gjekk eg og lommelykta mi ut i hagen og fann litt salat av ymse slag.

Klart til servering!

Smaken var ikkje so heilt ulik gresk moussaka, men smaken varierar sjølvsagt etter kva ein finn i kjøleskapet. Villdeiga av villsau og hjort gjev i alle fall retten karakter, og ei meir spanande smaksoppleving!

I skumringstimen er det fint å føre tilsyn...

Etter mykje dårleg vêr kom sola endeleg fram. Ikkje lenge etter var eg og bror min på veg ut mot Uksnøya. Vi skulle sjå etter sauane og ikkje minst nyte kvelden.

Sola går ned bak skyane i vest

Det er ikkje mykje som kan måle seg med ein haustkveld når lufta er skarp og klar, og fargane har starta å skifte til haustdrakt.

I Høgvêrvika venta velkomskomiteen



Nokon av dyra hadde starta på kveldsmaten og brydde seg ikkje om å sjå på fotografen

På turen rundt i lyngheiene sjekka vi opp eit av områda som vi brente i vår. Der gjekk nokre sauer og beitte på dei grøne nyskota. All skiten rundt om gjer at det ikkje er vanskeleg å sjå at dei likar godt det dei finn. Røsslyngen hadde enno ikkje kome fram, men mange andre artar hadde sett sitt snitt til å stikke hovudet ut av torva.

Mellom kvist av røsslyng og saueskit stikk dei mange små plantene hovudet opp av torva

Utsikt mot evigheita

Etter å ha kome oss tilbake i båten tok vi turen til brygga for å sjå etter husa. Turen rundt øya var av den minnerike sorten i eit fantastisk haustlys.

Tunet i skumringa

Vi tok også ein kik på vøra og fekk teke nokre bilete for slik du kan sjå resultatet. Vøra hadde i alle fall greidd dei første hauststormane med glans. Betongen var også so ru at det skal gå fint å gå på den, sjølv med glatte gummistøvlar for dei som likar slike.

Resultatet vart heilt supert spør du meg!

Himmelen speglar seg i sanden

Det spesielle Smith-huset nyt fargane rundt seg

Etter å ha knipsa litt bilete og sjekka hus og beiter, gjekk turen heimatt før natta senka seg. Der venta villsaukjøtdeiga eg hadde lagt til tining før eg reiste. Meir info om korleis det gjekk kjem snart!

Har du vore ute å nytt kvelden? Legg gjerne igjen ein kommentar!

Eit rosa fyrverkeri nær deg no!

I desse dagar er lyngheia på sitt vakraste; kom deg difor ut og nyt ho so snart regnet tek ei pause!

Røsslyngen er no i full blomst og er på sitt aller vakraste! I mange fargesjateringar dekkjer den lyngheiene. Eg var ute og tok inn inntrykk og fargar no i helga. Knotten var rett nok svært innpåsliten so snart vi stoppa opp for å fotografere og gjorde sitt til at fotografen vart ekstremt utolmodig. Dette førte til at bileta ikkje vart all verda, men du ser essensen. Vakre fargar som er verdt å få med seg før hauststormane vert for ville!

I skarp grøn og lys gammalrosa stod denne planta i all si prakt

Klokkene freistar ikkje berre humla, men også fotografen

I tillegg til den flotte lyngen, gjekk vi oss på to koller (hjort) i skogkanten! Alltid spesiellt å treffe dei heilt uventa, men i sitt rette element. So kom deg ut so snart du kan! Nyt hausten og alle fargane den byr på!

Villsauboka

Hilde Buer si Villsauboka er ikkje berre ei god innføring i villsaudrifta for dei som ønskjer å starte opp for første gong, men samlar mykje kunnskap frå mange hald, slik at sjølv den mest kunnskapsrike kan lære noko.

Når eg deltok på eit seminar om villsau, kystgeit og lyngheia på Sandsøya for eit par år sidan, der Hilde Buer var ein av fleire svært kunnskapsrike føredragshaldarar, vart eg klar over at ho jobba med å skrive bok om temaet villsau. Perfekt, var min umiddelbare reaksjon; akkurat noko slikt eg har vore på jakt etter!

Copyright © 2008 Selja Forlag AS

Boka tek for seg mange tema, alt frå historia til villsauen, villsaudrifta gjennom året, stell av lyngheiene, bruk av ulla, aktuell forskning innan temaet og ikkje minst mange flotte bilete. Boka har fleire bidragsytarar, der fleire av desse har spisskompetanse innan sine områder. Som ein som er svolten på informasjon, har eg undra og ergra meg litt over at det ikkje har vore meir å finne om temaet i bokform eller på internett. Dette skuldast nok at mykje av kunnskapen rundt temaet har vore spreitt, og ikkje minst at mykje berre har vore lagra i hovuda til dei med lang erfaring innan emnet. Med denne boka er dette ikkje lengre tilfellet.

Sjølv etter å helde på med villsau sidan barndommen, er det fortsatt mykje ein trur ein veit, og som ein veit at ein ikkje veit. Å lese denne boka tetta fleire hol og ga dokumentasjon og bekreftelse frå anna hald om observasjonar som er gjort i eigen flokk. Den formidlar på ein god måte og sett fokus på mange viktige tema, mellom anna respektfull behandling av dyra. Sauen har eit rykte for å vere dum og det at den ikkje har lynne til å forsvare seg mot dårleg behandling har truleg ført til at den ikkje alltid har fått den behandlinga den burde. I boka får sauen oppreising frå flerire myter og ikkje minst vert mange av trekka som ofte vert "spotta" forklart, slik at ein heller ser at dette er trekk som har meir ved seg enn ein først kanskje trur. Eit eksempel på dette er det svært sterke flokkinstinktet som ofte vert forveksla med dumskap. I kapittel 6; forstå din sau, går Hilde nærare inn på mellom anna dette, og dette kapittelet var spesiellt lærerik lesing.

Sauen sine spor opp igjennom historia føl våre eigne nært, noko boka går inn på

Eit anna svært aktuellt kapittel er kapittel 4; Kva er lyngheier? der Mons Kvamme, ein botanikar og lynghei spesialist, tek oss med i både fortid og notid, og ser på korleis ein kan bevare denne truga naturtypa for framtida. Dette kapittelet burde ha interesse langt utanfor villsaumiljøet. Ei oppfordring her kan vere til skular om å nytte dette innan naturfagopplæringa for å auke kunnskapen og interessa til dei som snart skal halde lyngheiene våre i hevd.

Som rogna på bilete, er villsauen forma etter landskapet den leve i og har eigenskapar som hjelp den i hardt vêr

Ei slik bok kan sjølvsagt aldri erstatte praktisk erfaring og eit godt handlag med dyr, men er eit svært godt hjelpemiddel, gjev interessant lesing og svar på mange spørsmål ein lurer på uansett førkunnskaper om temaet. Mi sterke anbefaling er i alle fall, les boka! For min del lærte eg mykje, å fekk lyst til å lære enno meir!

Har du lest boka? Kva synest du om ho? Har du spørsmål rundt ho? Legg gjerne igjen ein kommentar!

Dugnadshelg med betongarbeid og tistelfjerning

I helga hadde vi dugnad for å sette vøra betre i stand og fått fjerna resten av vegtistelen på markane. Arbeidet gjekk over all forventning, sjølv om mørke skyar truga.

Før noko anna kunne skje, måtte traktorskufla som hadde vore til ombygging og overhaling på Fjørtofta fraktast ut. Vi trengte denne til køyring av både stein og grus, men på ei øy utan skikkeleg kai er ikkje det berre berre. Vêrgudane var heldigvis i godt humør og fredag ettermiddag låg svartestilla. Då var det berre å smi mens jernet var varmt, og skufla vart lasta ombord på lasteskuta til bror.

Marginalt med sikt frå skipperstolen, so skipperen måtte løfte på rompa for å sjå leia.

Frakta gjekk over all forventning, og etter litt vasping var båten plassert oppe ved vøra.

Klart til lossing av den lokale lasteskuta

Som ein ser på bilete er vøra holete og ujamn på toppen, då småmasse ikkje får ligge i fred for vinterstormane. Sjøv store steinar kan flytte på seg under dei verste stormane, og under transport av dyr og utstyr er det veldig travelt når underlaget krev stor konsentrasjon og forsiktigheit. Planen var å rette opp i det som hadde sklidd ut og jamne litt av overflata med stein og betong.

Arbeidet går lettare når ein nytte ein skikkeleg arbeidshest; Massey Ferguson 135, ei levande legende i traktorverda.

I skyminga tok eg turen ut på eit nes på øya for å sjekke korleis vegtistelen sto seg. Vegtistelen vert ikkje beitt av dyra, og får soleis spreide seg fritt om ikkje noko vert gjort. Vi har dei siste åra jobba med å begrense den ved å slå, køyre bort og brenne tistelen før den får frøa seg.

Denne hadde kome til frøspreidingsfasa og måtte fjernast snarast råd

Denne hadde føra seg ei stund etter at den var slått, men om frøa var spiringsdyktige er ukjent

Eg fann nokre tislar i fjøra og konstaterte at eit par av tistlane som hadde vorte slått tidlegare utan å vorte fjerna hadde føra seg "post mortem". Om desse er spiringsdyktige veit eg ikkje, men dei vart fjerna i lag med resten og brent.

Vêrmeldingane for resten av helga var dessverre ikkje like gode, og vêrforandringa i vest var tydleg. Heldigvis gjev slikt fine kveldar og ikkje minst gode motiv.

Seinsommarkveld

Dagen etter var vêret flott, men i det vi var på veg til Fjørtofta for å hente støypesand kvita fjorden godt og regnet starta å piske mot båten. Her var det berre å leite fram regnkleda.

Vel ute igjen, med eit stort lass støypesand og sement var det berre å få i gang betongelta. Sidan vêret var sopass dårleg fann vi ly i naustet.

Endre er formann i Lecamurarlosjen og har unik erfaring med betongelting, noko dei yngre gjerne vil lære av.

Eit gløtt av blå himmel kunne skimtast i vest. Kunne vêret snu tilbake like raskt?

Plukking av fyllmasse og støyping på fjøre sjø

Sidan ikkje det er enkelt å få ut sand og grus, må ein spe på med mest mogleg stein og singel frå fjøra. Båra legg kvar vinter opp store mengder småstein og i ei vik kjem det stadig opp singel som ein kan nytte. Dette sparar sjølvsagt mykje arbeid. Dette vart henta med traktoren og spyla i takvatn før bruk. Damene tok pause frå tistelslåtten for å hjelpe til med innsamling av fyllmasse når fjøra var på det største. Sidan floa ikkje var langt bak oss måtte arbeidet gå raskt.

Resultatet tek form. For å hindre sjøen i å vaske ut betongen la vi plast over før det flødde opp.

Målet var å behalde karakteren til vøra, men rette litt ut overflata og feste fyllmassa. Resultatet såg veldig bra ut!

Sjølv om floa kom nærare, gjekk arbeidet raskt og målsetjinga for dagen vart passert med god margin. Når floa hadde sett ein endeleg stoppar for arbeidet sto opprydding av betongutstyret igjen. Etter det var gjort vart tistelen rydda saman og køyrt på bålet.

Å køyre traktor lokkar fram smilet til liten og stor

Planen var å ta eit bilete av vøra søndag, når alt var rydda på plass og det var fjøre sjø, men då regna det so mykje at kameraet måtte haldast godt gjøymd. Eg får kome til bake med oppdatering seinare. Føl med.