Haustsanking del 3 - Spring for livet!

Det er travle dagar, og siste del av historia om haustsankinga hadde eg i grunn tenkt å la ligge. Men når eg såg dei flotte bileta systra mi hadde teke, tenkte eg at eg fekk lage ein liten post, om ikkje anna med mykje bilete, og kanskje for å påpeike at det ikkje alltid er noko latmannsliv å drive med villsau...

Søndagen etter sankinga skulle vi ut på Uknsøya for å prøve og temme lamma vi hadde haldt att inne på tunet saman med nokre av dei tammaste søyene. Vi skulle også gjere klar garden til vinteren. Men før vi kom so langt, måtte vi ut å fange eit lam som hadde stukke av frå gjerdet der slaktedyra gjekk på Fjørtofta. Etter ein del springing og sveitting var lammet fanga, men før vi vart klare til å reise utover, vart vêret ganske so utriveleg. Det er ikkje akkurat det du treng når ein skal halde på med tolmodsarbeid som å temme ville villsaulam.

Slik ser stranda ut etter den første hauststormen. Litt av eit matfat for dei som er glade i tang og tare!

Vel ute kom nokre av oss i gong med å temme lam, medan andre gjekk igong å rydde plass til traktoren og reiskapa som skulle inn før vinteren kom. Då viste det seg at delar av låvegolvet måtte skiftast ut!

Meirarbeid før traktoren kunne køyrast inn til vinteren

Temming av eit villsaulam

Amalie nyt både dei flotte dyra og dei flotte rosa markeringane! - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Dette må vere den kulaste villsausveisen nord for Stad? - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Svartepetra - den tammaste og kjæraste søya eg har - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Ei av søyene får på GPSen -  Foto: Åshild K. Fjørtoft

Det vart dessverre ikkje like mykje tid til temming av lamma som vi hadde håpt på, men kanskje neste år? Heldigvis ga regnet seg rett før vi skulle heim, noko som ga tid til å ta nokre flotte bilete, ikkje minst av då vi sleppte dyra laus igjen. Sjølv kor rolege dyra våre er inne i hegnet, MÅ dei ta nokre voldsomme hopp når dei skjønar at dei slepp laus. Akkurat det gjev i alle fall flotte bilete!

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Etter at dyra var sleppt, gjekk ungane i gong med å rydde ut av naustet, medan siste finpuss på låvegolvet vart lagt.

Neste generasjon villsaubondar i aksjon

Terje pustar ut etter ein hard dag.

Vel heime på Fjørtofta igjen, reiste dei fleste kvar til sitt. Då var det berre å starte med å gjere klar slaktelistene, for om ikkje mange timane skulle dyra hentast av dyretransporten. Midt i arbeidet gjekk rømningsalarmen gjen. Eit lam var observert på feil side av gjerdet, og det var berre å få på seg støvlane igjen. Hovudlykt og VHF-ar vart pakka med, for det var allereie skymt ute Etter ein del springing var det berre å innsjå at det ikkje lot seg ikkje gjere å fange lammet før det vart bekmørkt. Det var berre å stille vekkjerklokka på grytidleg.

Etter å ha stått tidleg opp var det berre å starte og leite etter lammet. Å finne det er det minste problemet, og det vart det nokre kilometer med springing i fjøre, sitkagranskog og mark før vi endeleg fekk det inn i flokken igjen. Fleire gongar var det berre cm om å gjere, mellom anna når det vart hengande fast i ledenota vi brukte, men av og til vil det seg ikkje til. Berre kav var det rett nok ikkje. Eit gledeleg og morosamt augeblikk var det når far min stod berre eit par meter unna lammet, som hadde sett seg fast i den djupe mosen. Dessverre var far min ute av stand til å fange det, då han også vart hengande på "buken" i den djupe mosen. Som ei scene i slow-motion frå ein actionfilm, kava dei to seg sakte framover, bokstavleg talt i ein kamp over liv og død. Lammet fekk fast grunn under beina først, og ei ny runde med springing måtte til. Heldigvis fekk vi pressa det opp til garden igjen, og der fann det til slutt sjølv vegen inn i gjerdet igjen.

Kjartan og Per nyt ein kopp kaffi og litt frukost medan dei ventar på dyretransporten

Når slaktebilen kom, var det klart for å drive saman dyra. Det gjekk nesten so godt som det kan gå, heilt til nokre greidde å bryte ut av manngarden i det dei vart lasta ombord. Opp igjen i gjerdet fòr dei, og kloke av første runde var dei ikkje særleg lette å overtale til å gå dit vi ville ha dei. Enden på visa var at det vart enno meir springing på underteikna og sjåføren frå Ringdal.

Heldigvis greidde vi til slutt å få alle ombord i bilen, og det var berre å starte å glede seg til neste år. Men før det må gjerda reparerast. Og det må skaffast nye støvlar. Med motor.

Adventstid i havgapet

Sist søndag tok eg og bror min ei pause i julestria og reiste ut på tilsyn for å sjå korleis sauane ladda opp til julehøgtida. GPS-sendaren på vêren hadde har ikke fungert på ei god stund, og vi ville gjerne finne ut kva som hadde skjedd. Teleskopet til bror vart difor pakka med og kursen vart sett mot havgapet.

Etter att eg hadde henta bror på Røsokhamna på Harøya, la vi vegen ut på nordsia av øygruppa der vi visste dyra oppheldt seg. Ikkje lenge etter oppdaga vi dyr på eit par holmar. Den store floa hadde sett ein stoppar for vidare bevegelsar. Resten av flokken stod på fastlandssida og venta på fjøre sjø.

For å ikkje stresse dei omflødde dyra gjekk vi i land på ein holme litt lengre nord. Der pakka vi opp teleskopet og starta å leite etter vêren med GPS-sendaren. Kunne klaven ha løsna, eller var sendaren knust under kampen om søyene?

Dei sylskarpe teleskopet ga god oversikt, sjøv på avstand. Eg prøvde å ta nokre bileter i gjennom teleskopet med lommekameraet mitt, utan det heilt store resultatet.

Vêren med GPS-sendaren vart lokalisert og den grøne klaven var god å sjå. Dessverre såg vi ikkje GPS-sendaren, som truleg har losna eller vorte knust. Når vi ikkje får inn signal får den vert det heller inga lett sak å lokalisere den, men om du har ledig tid i jula må du gjerne kike etter den!

  

Etterpå gjekk turen til sørsida og vi gjorde landhogg nær husa. Den svært store floa skapte litt utfordringar då vøra stod under vatn, og steinar som normalt er godt syneleg var ingen stad å sjå. Mens bror passa båten tok eg runda for å sjå etter husa og om alt var som det skulle.

Etter å ha sett etter husa gjekk turen innom Røsok og vidare mot Brattvågen igjen. Vinterhimmelen på veg heim var ikkje anna enn fantastisk!

No er det berre dagar att til årets viktigaste måltid skal nytast! Kanskje er det villsau frå Uksnøya som står på bordet ditt? God adventstid!

GPS på villsau - del 3

Etter å ha prøvd systemet med GPS-sporing på nokon av villsauane er det på tide å dele erfaringane. Her kjem ei oppsummering!

Som du kanskje har fått med deg var lodda vi fekk tilsendt feil, og sendaren vart hengande på undersida av nakken slik at dekninga ikkje vart god nok. Dette gjorde rapporteringane ustabile, og effekta av sporinga var ikkje den heilt store. Etter å ha fått bytt ut lodda, var det stor spenning om dette skulle løyse problema.

Som du ser på biletet er dei nye lodda dobbelt so store som dei gamle (det gamle ligg inntil oppe til høgre). Dei nye og større lodda skulle etter alt og døme få sendaren til å ligge opppå nakken til dyra, slik at signala vert stabile og gode. Grunnen til at det fins to typer er at dei som brukar bjelle på sauen ikkje treng like store lodd for å få stabilitet.

Dei nye lodda vart monterte på reserveklavar og teke med ut på sankinga slik at dei kunne monterast på to av dei eldste søyene.

Sjølv om ikkje signala har vore gode nok til å få inn alle rapportane, fortel kartet at dyra stadig er på vandring. Under ser du spora til to av søyene ca frå 1. juli til 1. oktober.

Ut i frå desse spora kan eg bekrefte erfaringane med at dyra er meir på gras enn på lyng denne tida av året, men at dei aktivt nyttar lyngbeita året rundt.

Eg var også spendt på korleis utstyret hadde takla det å henge på dyr som klatrar i bratte bergsider, vassar i sjø og lever i eit svært uskjerma liv. Dette var tross alt den enklaste delen av året, og snart ventar frost, meir vassing etter tare og ei lang periode utan batteribyte.

Etter at eg fekk plukka utstyret av dyra, var det klart at sendaren ikkje hadde hatt det heilt enkelt der dei har hunge på sida og under nakken på dyra. Ein del striper var det, men ingen større skader. Det eg merka meg var at festeloket som låser sendaren til klaven hadde fått det meir enn sjølve sendaren.

Hadde eg hatt nye lokk for hand skulle desse blitt bytta umiddelbart. No må det vente til neste sommar. Ein annan ting er at skruane som føljer med for å feste loket ikkje er at den aller beste kvaliteten, og desse må eg pårekne å byte når eg byter lokk.

Batterilevetida over sommaren fungerte svært bra, og det var fortsatt bra batterilevetid igjen, sjølv etter mange rapporteringar. Batteria vart uansett bytt før vinteren, og framover hausten nyttar vi tre rapporteringar pr døgn. Det kan vere at vi må nedjustere om litt for å spare batteri.

GPS-spora til ei av søyene frå den siste månaden viser at hausten er komen. Ein kan sjå at dyra beiter meir i område med lyng (områda mot nord) enn dei gjorde i sommar.

Eg har sidan sist nytta Telespor sin Google-intregrasjon for å legge ut plassering av dyra på denne sida. Dette gjer det enklare å sjekke til dømes frå mobiltelefon, og gjer infoen tilgjengeleg for andre som ikkje har passord til hovudsida. Om du ikkje har kika på dette enno, finn du kartet med oversikt over kor dyra er på knappen "GPS-sporing" under biletet av sauane på toppen av sida. Snart skal vêrane sleppast til, å då skal ein av dei merkast med GPS, med andre ord nærmast som reality-tv!

Alt i alt ser ting bra ut, men batterilevetida over vinteren vert avgjernade for kor bra produktet er for vår del. Med tre rapporteringar pr dag, har vi ei bra oversikt kor dyra er. Om vi må redusere til ei rapportering for dag, mister ein litt av poenget. Om du har handtame dyr, kan du sjølvsagt byte batteri oftare og soleis ha endå høgare frekvens på rapporteringane.

Ut i frå søkjestatestikken inn mot sida ser det ut til å vere mange som er på jakt etter andre med erfaringar med GPS på villsau. Har du spørsmål eller har erfaringar å dele knytt til temaet må du gjerne legge igjen ein kommentar under!

Tilsyn med den nye båten

Laurdag var det tid for å sjå etter sauane. Dette skulle også vere jomfruturen til den nye båten som tilsynsbåt, etter ei tid på land for reperasjon.

Bror min arbeidde til seint på kvelds fredag med å byte ut den øydelagde styringa på den nye båten. Spørsmålet no var om alt fungerte som det skulle. Båten vart sjøsett og mannskapet sette straks kursen ut mot Uksnøya.

Heldigvis såg alt ut til å fungere, og vêret vart stadig betre. Inne på fastlandet låg alt den første snøen, og vi kunne sjå snøbygene som piska mot fjellsidene. Uksnøya derimot, låg bada i den lave haustsola, og snøen hadde enno ikkje meldt sin ankomst.

Utsikt mot vest

Etter å ha sjekka litt rundt om på holmane, var det tid for å spore opp flokken. Det var ikkje det vansklegaste,  ettersom ein rask kik innom gps-oversikta på mobilen fortalte meg kor dei var. Snakk om feige lag!

Dyra gjekk å beitte på eit område vi brente av for nokon år sidan. Det er godt å sjå at desse områda er populære blant sauane, og at dei friske skota med lyng freistar. Spesielt no på hausten når graset mister næringa si, er den friske røsslyngen avgjerande for dyra.

Båten og den nye styringa fungerte supert, og vindskjermen vil gjere tilsyn vinterstid mykje lettare.

Heimvegen var ikkje anna enn flott! Heime med mormor og morfar venta middag, med restane av fjorårets villsau. Då går ingen båtar fort nok, sjølv ikkje denne!

GPS - Siste erfaringar

Etter å ha prøvd systemet ei stund er det klart at GPS/GSM-signala ikkje er gode nok når sendaren heng opp-ned.

Vi har hatt kontakt med OS ID som leverte klavane og vektlodda. Dei fann då ut at det var levert feil type vektlodd (10*35 mm og ikkje 15*35 mm som vi skulle ha). Nye lodd er i posten slik at vi kan byte dei ut på neste sanking. So får vi håpe at at desse er store nok til å halde sendarane rette vegen.

Når ein skal sjekke bevegelsane til dyra, kan ei velje perioden ein vil sjå. Dette viser eit av dyra 1,5 mnd tilbake i tid

Batteria ser ut til å halde seg greitt, men grunna signal-problema er alarm-funksjonane litt vanskeleg å meine so mykje om. Det som er interessant er i alle fall å sjå korleis dyra trekkjer mellom forskjellege typer beiter.

Telespor GPS-merking av sau - erfaringar so langt

No har vi merka tre av dei eldste søyene i flokken med GPS for å kunne følje dei frå sofaen. Målet er å kunne danne oss eit endå meir eksakt bilete av korleis dyra trekkjer mellom forskjellege beiteområde og kor dei held til under forskjellege vindretningar mm. Her er mine erfaringar so langt.

Prisen på produktet er ikkje avskrekkande, i alle fall om det kun er snakk om nokre dyr og levetida på produktet er som forventa. Sidan vi driv heilårsdrift vil sjølvsagt batterilevetid spele ei avgjerande rolle i kor stor gevinsten av ei slik løysing er. Dette vil sjølvsagt aldri erstatte normalt tilsyn, men vere eit supplement til dette.

For å halde sendaren på på nakken til dyret (for å sikre godt mottak av GPS-signala) må ein motere vektlodd på klaven. Vi nytta KVIKK småfeklavar frå OS ID og tilhøyrade vekter. Sidan vi ikkje nyttar bjølle, måtte vi opp på dei største lodda. Vi kjøpte forskjellege fargar på klavane slik at vi enkelt kan kjenne igjen dyret på avstand, feks om vi må skilje det ut for å byte batteri eller sjekke utstyret.

Monteringa av lodda gjekk greit, men monteringa på sjølve dyra var ikkje fullt like enkelt. På ei av søyene var klaven for stor, sjølv på det trangaste stillet. På dei to andre var det betre, men ikkje perfekt. Vinterstid vil sjølvsagt ein tjukkare ullfell hjelpe på, men til sommarsbruk på villsau vart klavane for romme. Eit anna problem var at på to av dyra snudde sendaren seg ned rett etter at dyret vart sleppt, sjølv med vektlodda som skulle vere tunge nok. Dette var sjølvsagt skuffande, men då vi ikkje kunne gjere so mykje med det der å då og det ikkje såg ut til å skape problem for dyra kom vi til at dei fekk gå med det til vi såg korleis det fungerte. Vi får ta opp dette med leverandøren for å sjå kva som gjekk gale. Ei lita trøst er at området er svært flatt og GPS-signala kjem lettare til enn mange andre stader. Korleis dette vil påverke batterilevertida vert spennandes å sjå. Om ting fungerar fint, kan det vere eit alternativ å droppe vektlodd, men det får vi kome tilbake til.

Fiks ferdig montert

Normalt skal batteria takle ca 1000 rapporteringar pr byte. For dei som driv heilårsdrift vil det sjølvsagt vere ein fordel å ha tamme nok dyr til at ein enkelt kan skifte batteri i mellom sankingane.

Ein fordel med systemet er at ein kan endre rapporteringsfrekvensen direkte frå nettsida, både for heile flokken og pr individ. Det som ikkje er mogleg er å sjekke status utanom rapporteringstidpunktet. Dette skuldast truleg at GSM-sendaren er avslått i mellom rapporteringane for å spare straum. Eg har heller ikkje funne ut korleis ein kan angi tidspunkt for rapportering, slik at ein kan feks få dei til forskjelleg tidspunkt, eller samstundes. Det kan ein fuske til ved å endre rapporteringstidspunktet på eit av dyra, og so endre tilbake når det stemmer med resten, men det vil ta ein del batteri og tid.

Ved å logge inn på websida med eige brukarnamn og passord kan ein sjekke kor dyra oppheldt seg under sist rapportering.

Lokalisering av dyra - plassert på kart

Ein kan også sjekke historikken pr individ, slik at ein ser nærmare trekk mønster.

Kart påteikna dei 5 rapportane vi har fått frå eit enkelt individ

Dette ser lovande ut, sjølv om det er svært tidleg endå. Eg håper vi får ei avklaring rundt sjølve klaven og balanseringa av denne. Ein fordel hadde sjølvsagt vore om batteripakken var større og hang på undersida slik at ein slapp lodd og kunne rapportere oftare i gjennom vinteren, men dette hadde truleg vore vansklegare å få til utan at sendaren vart meir utsatt for slitasje, vatn, mm. Sidan dyra ikkje er redd for ta eit bad for å nå bort til lokkande tang og tare i etterkant av ein vinterstorm, vert det også spennandes å sjå om rust vert eit problem på skruar og lodd. Sjekk innom for meir info om Telespor GPS-merking seinare!