lørdag 21. juli 2018

Ikkje siste reis - del 3

Vi har kome til del tre av reisebrevet frå Austevoll. Om du ikkje har lest dei to første, klikk på koplingane under for å lese dei.

Del 1
Del 2

Slike vakre stader er det mange av på Austevoll
Etter at den formelle delen var unnagjort (som du kan lese referatet frå ved å klikke her) var det klart for det eg hadde sett fram til so lenge - turen ut til Horgo. Eg var rimeleg fornøgd med at skodda ikkje hadde kome, sjølv om det fine vêret den siste tida skulle tilseie at den burde lagt grauttjukk over oss. Kanskje var det tilfeldigheiter, eller kanskje var det villsaugudane som visste kor mykje eg hadde sett fram til dette. Uansett årsak, skodda var ikkje å sjå, og eg turte å tru på at dette skulle ordne seg i det eg sette meg i bilen.

Vi var nok litt seint ute, og lysta til å sjå Horgo var større enn nokon gong før, men det å halde følgje med dei lokale på dei kronglete vegane, var nok lettare sagt enn gjort. Bilkortesja sprakk etter kvart opp, og enkelte fekk nok sett litt meir av Austevoll enn planlagt. Heldigvis fann alle til slutt vegen til båten, og vips - so var vi i båten på veg ut. Før vi la til kai var det klart at dette var ein plass fleire enn villsaufolk sette pris på. Båtane låg ankra opp rundt om i vågar og viker, rundt om øya, med smilande folk om bord. Eit tydeleg teikn på at dette var plassen å vere. Eg gjekk i land, med ei viss kjensle av ærefrykt. For ein villsaumann, er dette heilag grunn.

Etter å ha fått summa oss, og fått litt informasjon frå Lars Erling, gjekk turen opp skråninga opp til huset som Lars Erling hadde kjøpt på øya, og som han og kona brukte som fritidshus. Staden det låg på var det ingenting å seie på, i alle fall slik som vêret var denne dagen. Utsikta frå tunet var upåklageleg, og med ei smilande kone i døropninga og med villsauane gåande rundt huset, var det ikkje vanskeleg å forstå kva som gjer at Lars Erling tilsynelatande alltid er i godt humør.

Lars Erling (i kvit skjorte) ønskjer oss velkomen

Ingenting å seie på utsikta frå tunet til Lars Erling










Dyra var nok dessverre ikkje so tamme at vi fekk kome heilt innpå, men det gjorde ingenting. Eg hadde kikert, og i tillegg var det mykje anna å kike på, både når det gjaldt kulturlandskap, brannflater og ikkje minst den spanande geografien. Lars Erling delte frå erfaringane sine. Og dei er det mange av. Er det ein ting ein bit seg merke til når ein diskuterer rasa med austevollingane, er det viktigheita av å sikre mangfaldet. Det er eit ord vi også har framheva i rasestandarden, og noko som skil seg ut frå dei fleste andre husdyrraser. Å avgrense kva som er «innanfor» og «utanfor» mangfaldet er ikkje enkelt, men det betyr ikkje at ein skal gje opp å definere rasa, eller kva trekk vi må hegne om.

Horgo var rimeleg ulik Uksnøya, men visse fellestrekk var der. Det var ein kronglete geografi som gjorde sankinga utfordrande, ein måtte ha båt for å kome ut, og beitesamansetninga var ikkje heilt ulik den eg hadde. Begge stader har ein brent lyng, og områda låg eksponert for vêr og vind, sjølv om det nok er endå meir vêrhardt heime på Uksnøya. Viktige ulikheiter var at på Horgo var strandsona mykje brattare, men dei trengte ikkje vente på fjøre sjø for å sanke. Bergartane her gjorde nok beita skrinnare enn mine, noko også lammetalet vitna om. Men det er ein av dei tinga som er flott med denne rasa. Produksjonen kan og må tilpassast arealet, og det fins mange vegar til mål.



Torunn Haukanes er fornøgd med det ho ser
Ove "Pyro" Stumo nyt synet av nybrent lynghei

Det er ikkje berre villsauar som likar seg på Horgo

Røsslyng slik vi likar å sjå den


Eg hadde nok likt å hatt endå meir tid der ute, men eg trøsta meg med at dette ikkje skulle bli siste turen til Horgo. Medan vi venta på båten heim, fekk eg filma Lars Erling som fortalte om korleis villsauen hadde blitt redda. Den historia rekk eg ikkje no, men får kome i ei eiga sak seinare. Det skal rett nok seiast at knotten også likar seg på Horgo, og når kameramannen er spesielt populær blant knotten, var det ikkje lett å halde kamera roleg under filminga.

Lars Erling viser Mone Løvøy informasjonsheftet som markerte starten på markandsføringa av "villsau"
På veg heim frå Horgo
Over på «fastlandet», bar det heimover, der middagen venta. Lars Erling skulle stoppe på heimegarden sin for å skifte, og då forstår vel dei lesarane som har vore med sidan starten av reisebrevet, at eg også måtte ta eit stopp. Der fekk vi kika nærare på dyra hans, og korleis desse såg ut. Vi fekk og stifte kjennskap til dei «ekte» villsauane på Austevoll, dei som er forvilla, og går utan menneskeleg innblanding heile liva sine. Vi kunne sjå dei gjekk nede på markane, og kom ikkje opp når Lars Erling lokka inn dyra sine. Kva skjebne som er den rette for desse dyra, er nok eit omstridt tema. Det som er sikkert, er at dei ber på viktige genar for rasa, spesielt for oss som driv ekstensivt, og ein bør heller forsøke å samle dei inn enn å skyte dei ut.

Villsauane til Lars Erling er på veg mot oss
Trangt om plassen!
Flotte dyr!
Lars Erling har eit bra mangfald i flokkane sine
Villsauar på Selbjørn
Her ser du "ekte" villsau - dyr som går utan eigarskap
Desse dyra er forvilla og greier seg godt på eigenhand - dei ber på viktig arvemateriale

Heime på garden venta ein nydeleg middag og god prat utover kvelden, men søndagen var heller ikkje utan program, og vi gjekk til sengs i nokon lunde kristen tid.


Stangeland Gjestegard

mandag 2. juli 2018

Sommarsanking 2018 - Fotokavalkade

Sommarsankinga 2018 er unnagjort, og spenninga var stor for korleis det heile skulle gå. Hadde tørka på øya hemma veksten til lamma i særleg grad? Korleis var dyra å sanke no som vi har fått temt dei rimeleg bra?

Dagen før sankinga var vi ute for å gjere klar sankegjerda. I tru om at vi hadde god tid denne dagen, starta vi på å flytte og oppgradere eit permanent sankegjerde, som dannar ei trakt som vi kan drive dyra mot. Tida gjekk dessverre raskt, og når dagen endeleg var over, var det ein sliten gjeng som gjekk til sengs ute på Uksnøya.

Natalie er i gong med slegga! Slikt varmar eit pappahjerte meir enn noko.
Utskifting av sankegjerdet

Endre er noko skeptisk til om vi kjem i mål før natta kjem!
Ikkje kvardagskost på Uksnøya! Ein tur for å hente forsterkningar på ferga, ga moglegheita til å ta med is.
Gjerda er klare til at dyra skal springe inn på tunet
Tunet er rigga til dyst

Dyra var rimeleg nært garden fredag, men hadde trekt ut i holmane, lengst unna dit vi skulle ha dei. Dei fleste ville tru at det er negativt, men villsau har sterkt fluktinstinkt, og gir normalt eit lite rykk når ein først startar å drive dei, og spring gjerne 500 meter før dei roar ned tempoet. Slik sett er det mykje lettare å sanke dei når dei går eit stykke unna.



Eit relativt utfordrande landskap å sanke sauar i


Då er det greitt å ha båt til å flytte folk frå holme til holme

Ann-Kristin og Natalie nyt fineveret og den flotte lyngheia

Når det er storfjøre, doblar arealet på "beitet" seg,  noko som fører til ein ekstra dynamikk i sankinga
Ivrige sankarar synes det er ein draum å gå i nybrente lyngheier
Vi er på rett veg!
Det gjeld å få med seg kvar ein krik og krok!
Det meste av lyngen står frodig og fin, sjølv etter tørka, Denne har god vekst og er relativt lite beitt.

Dynamikken i flokken og sankinga hadde heilt klart forandra seg, noko som nok skuldast at vi har brukt tid på å temme flokken. Denne gongen gjekk vi mest i rusletempo heile vegen, utan at det ga problem med å styre dyra. Normalt har vi måtte ha eit relativt høgt tempo for å kunne styre flokken. Sankinga gjekk som ein draum, og då var det berre å gå laus på arbeidet.

Når dyra er trygt inne på tunet kan ein koste på seg eit smil
Sekreteriatet og vekta er klar til storinnrykk
Elsa og Endre er fullt i gong med klippinga
Ståle og Endre har fått søya på klippebukken
Natalie ber eit søyelam til veging
I år var det kome eit lite sommarlam - til glede for borna, sjølv om eg ikkje var like begeistra - Foto: Hilde Ellingsen

Dyra er ferdigklipte og ventar på å bli sleppt laus
Lapskaus, fiskesuppe og kake - ikkje feil i solskinet - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Evelyn, Liv, Susanne, Daniel og Natalie nyt maten
Sortering av ull - denne skal brukast i eit forskingsprosjekt som har som mål å auke bruken av villsau-ull

Når det gjaldt størrelsen på lamma, såg det ut til å vere likt med fjoråret, som var eit litt dårleg år, men heldigvis såg det betre ut enn ein kanskje kunne frykte når ein veit at mange faktorar har slått dårleg ut i år.

Snittvekta på søyelam var 15,83 kg og vêrlamma hadde eit snitt på 17,88 kg. Totalt ligg vi ca 0,5 kg bak snittet for dei siste åra, men då med ein del meir søyelam i år enn vi hadde dei beste åra. Kva hanndyr som er dominant vil også spele ei rolle for storleiken på lamma.

Etter at sankinga var ferdig, vart vêrane frakta til Fjørtofta på sommarferie.




Vêrane får seg ein smakebit med kraftfôr før båtturen
Ein risbit frå Hauge i Valldal
Dei fire vêrane våre
Denne risbiten frå Godbiten Beitelag har utvikla seg veldig fint i vinter
Etter ein dag i innhegninga var det godt med friskt gras på sommarbeitet!
Natalie er klar for siste etappe heim
Liv vil også køyre traktor
Zorro - den svarte vêren vår.
Klar for ferie
Smil!

Alt i alt var dette truleg den mest vellukka sankinga vi har hatt. Ikkje verst i jubileumsåret der vi skal feire 25 år med drift!

God sommar!