Årsmøte i Norsk Villsaulag

Helga 5.-7. var det duka for årsmøte i Norsk Villsaulag. Det var Frøya og Hitra Villsaulag som arrangerte, og forventningane til ei spanande helg med masse villsaustoff var høge.

Fredagen var det ingen aktivitetar på planen, anna enn at vi i styret skulle samlast og legge siste hand på sakene som skulle presenterast. Eg henta Alv Ottar Folkestad på bussterminalen, og vi sette kursen nordover. Alv Ottar er kanskje mest kjent som tidlegare leiar i Norsk Ornitologisk foreining, og vår fremste havørnekspert. Med ein slik gjest i bilen, kan eg seie at turen opp vart eit høgdepunkt i seg sjølv. Eit hundretals fugle- og røvarhistorier seinare, kom vi fram til Hemnskjela, midt i Trondheimsleia, der årsmøtet skulle haldast.

Laurdag starta dagen med det formelle årsmøtet, der det mellom anna vart halde val. Helge Stranden, som har vore leiar i Norsk Villsaulag i 7 år, takka av i år, og vart avløyst av Alv Ottar, som var nestleiar fram til årets årsmøte. Fleire nye fjes vert det også i styret, sidan to andre styremedlem også hadde takka nei til attval. Det vert spanande å bli kjent med desse, og å kome i gong med vidare arbeid i Norsk Villsaulag.

Helge mottek blomar for lang og tru teneste i Norsk Villsaulag

Etter den formelle delen var ferdig, var det Vibeke Lind frå Bioforsk på Tjøtta som skulle presentere funna i deira forsking på Gamalnorsk sau. Som du kanskje fekk med deg, la dei i fram ein spanade rapport, som mellom anna peika på at ein kan oppnå gode resultat og god dyrevelferd i utedrift. Heile rapporten kan du lese her: Gammalnorsk sau i unike kulturlandskap

Presentasjonen var kjempebra, og Vibeke kom med fleire spanande fakta frå forskinga. Den påfølgjande debatten rundt funna engasjerte dei frammøtte slik, at ordstyraren til slutt måtte heve stemma for å hanke inn kontrollen på alle som ville ha ordet. Forsamlinga var einige i at det var svært viktig med forsking og fakta om drifta og Gammalnorsk sau, og mange gode forslag til vidare forsking kom på bordet.

Eg skulle eigentlig halde ein presentasjon av arbeidet med å utforme ein rasestandard for Gammalnorsk sau, men sidan debatten om villsauforskninga var so god, kom vi til at vi fekk ta det at ved eit seinare høve.

Før festmiddagen vart det tur til ei villsaubesetning på Hemnskjela, der vi også fekk omvising i dei gamle tyske festningsverka på øya.

Etter ein flott festmiddag, gjekk turen opp på loftstova på ei av rorbuene, der debatten og villsaupraten gjekk utover kveld og natt. Ein viktig del av slike samlingar er å stifte kjennskap til andre i næringa, og ikkje minst utveksle erfaringar og syn.

Søndag gjekk turen til Dalpro, ei veksbedrift på Hitra som har satsa på hjort og villsauslakting. Der fekk vi omvisning i slakteriet, og ein god debatt rundt deira virke i å utvikle produkt av villsau. Dalpro slaktar ca 2000 villsaulam i året, og ein heil del av dette vert vidareforedla der. Produkta frå Dalpro har fleire gongar vunne dei gjevaste matprisane i Noreg, og fleire av desse er laga av villsau frå Hitra og Frøya. Veggane var fulle av diplomar, noko som gjer at dei snart må til å utvide! Heldigvis fekk vi lurt oss til å handle litt i utsalet deira, slik at dei heime fekk noko å glede seg til.

Sverre Johansen fortel om den spennandes utviklinga ved Dalpro

Dei siste diplomane var enno ikkje oppkomne, det spørs om veggen må utvidast.

Godbitar til sals for dei som tek turen innom utsalet til Dalpro på Hitra

Driv du med villsau og er enno ikkje medlem i Norsk Villsaulag? Kva ventar du på? Ikkje vert du blakk, og du får anledning til å vere del av eit viktig arbeid for å bevare villsau, sikre interessene til villsaunæringa, og ikkje minst ta del i spanande aktivitetar knytt til villsau og lyngheiskjøtsel.

Klikk her for å lese meir.

Villsau for ein kvar pris?

Når ein skal drive med sau, anten det er for å halde landskapet ope, stelle beita, kjøtproduksjon eller som rett og slett som hobby, må ein vurdere kva rase ein skal drive med. For mange er svaret Gamalnorsk sau, også kjent som villsau. Men er det valet alltid rett?

For ikkje mange tiår sidan var Gamalnorsk sau nærast borte, men vi har sidan midten av nittitalet opplevd ein stor vekst i talet på dyr og besetningar. Ein finn no villsau rundt om i heile Norge, frå inste fjord til ytste nes og holme, truleg finst det rundt 40 000-50 000 overvintrande dyr. Mange stadar finn sauane all maten sin sjølve, sommar som vinter, medan andre stadar står dei inne på fullfôring vinterstid.

Hovudgrunnane til at villsauen har opplevd denne renessansealderen er nok at fleire og fleire gardsbruk har anten gått ut av produksjon eller gått gjennom ei voldsom industrialisering. I kjølvatnet av dette har det opna seg ei nisje i å halde utmark og mindre beiteareal i hevd ved hjelp av "uindustrialiserte" dyr. Ein har altso sett verdien av å halde landskapet ope der store traktorar og tunge kyr ikkje kjem til, for ikkje å snakke om å halde den truga landskapstypa kystlynghei i hevd.

Før vi går vidare, skal eg gå gjennom kva som gjer den Gamalnorske sauen so spesiell.

Gamalnorsk sau er som du kanskje veit, i nær slekt med dei opprinnelege sauerasane. Den er med andre ord framleis ganske lik "den opprinnelege sauen" sidan den ikkje har blitt avla so mykje på for å få fram dei eigenskapane den har, og den har difor eit stort genetisk mangfald. Felles for alle artar med stort genetisk mangfald, er at dei som art er betre rusta til å møte nye utfordringar. Dette kan anten vere sjukdommar, endring i miljø (klima, forureining mm) eller endra bruksbehov. Hadde det ikkje vore for at villsauen sleppte ulla sjølv, og difor hadde ullstrå med tette endar som gjorde den ekstremt godt egna til å lage sjøvottar til bruk på fiske, ville den truleg vore utrydda. I dag har polymer-industrien gjort slutt på dette behovet (i alle fall enn so lenge), men andre eigenskapar har no teke over som like viktige. I dag er det i all hovudsak fire ting som gjer villsauen so populær: 1. enkle lammingar. 2. emna til å vekse, trivast og produsere på beite som er for dårlege til større raser. 3. svært lite sjukdommar. 4. kjøtkvalitet i verdenstoppen (?).

Medan dei enkle lammingane gjer at "kven som helst" kan drive med villsau utan å måtte ha fulltidsjobb under lamminga, gjer det at den kan pusse beite, utmark eller truga kystlynghei at dei fyller nisja av industrialiseringa svært godt, og at samfunnet er villege til å gi økonomisk støtte for jobben vi og sauane våre gjer. At den generelt er frisk og har emna til å sjølvmedisinere seg mot ein del plager og sjukdom, er sjølvsagt og ein stor fordel, både for dyr og eigarar. Kjøtet frå villsau vinn stadig viktige prisar for kvalitet, og ettersom trenden med lokal og meir berekraftig mat vinn meir og meir moment, er dette med på å drive rasa fram i lyset igjen.

Likevel finst det andre raser som også er aktuelle til i alle fall ein del av bruksområdet. Gamalnorsk spælsau er ei av dei. Det er ei sauerase som er avla fram frå Gamalnorsk sau. For å gjere det veldig enkelt kan ein seie at Gamalnorsk sau (villsau) er kystvarianten, medan Gamalnorsk spælsau er innlandsvarianten. Sjølv om Gamalnorsk spæl normalt gjev både fleire og større lam enn villsau, har ein ikkje fått til same utviklinga i talet på dyr som for villsau. Rasa har vore truga, og ein skulle gjerne hatt fleire som starta opp for å greie å bevare denne for framtida. I ei tid der mange ser seg om etter alternativ for å få opp slaktevektene, både ved hjelp av avl og ein betydeleg kraftfôrbruk, er dette eigenskapar som burde tale til fordel for Gamalnorsk spæl, og andre raser. Overgangen til Gamalnorsk spæl ser dog ikkje ut til å skje.

Det som derimot skjer, er at eg stadig oftare høyrer og les om folk som som driv med villsau som er so opptekne av storleiken på slakta og dei økonomiske resultata det gjev, at ein gjer tvilsame grep for å oppnå dei. Det ser no ut til å vere ein akselererande trend å blande inn andre raser for å få opp slaktevektene. Paradokset er at med dette prøvar ein å gjere opp igjen jobben som gardbrukarar rundt om i Norge har gjort dei siste hundre åra. Dei som gjorde dette avlsarbeidet, og dei som seinare dreiv avlsstasjonane hadde truleg mykje meir kompetanse på sau enn det mange av dei som driv med kryssing i dag har. Ein kan difor stille spørsmålet: er dette er rett veg å gå? 

Vil ein oppnå ei ny rase som har alt ein kan ønskje seg, utan nokon av bieffektane dette fører med seg? Vil ein kunne få ein større og endå meir kjøtrik sau, som kan greie seg på lite, lamme lett, halde seg frisk og rask og ikkje minst levere den kjøtkvaliteten vi i dag kjenner? Svaret er heilt klart nei. Ein har ikkje klart dette tidlegare, verken i saueavl eller noko anna form for dyreavl, og ein vil ikkje greie dette i framtida. Eg skal ikkje gå alt for langt inn i grunngjevinga til dette, men mykje av dette kjem ned til enkel biologi. Store muskuløse dyr treng mat med meir næring i. Dei får også vanskelegare fødslar. Målretta avl og kryssing er også negativt for rasa si emne til å halde seg friske. Sjå berre til hunderasane. Kvaliteten på sauekjøtet heng også saman med driftsfôrma. Ikkje tru at silo og kraftfôr gjev same smak og næringsverdi i kjøtet som einer, lyng, sopp, tare og strandeng.

Mi frykt er at når mange nok kallar desse hybridane eller avlsresultata for villsau eller Gamalnorsk sau, vil ein kunne øydeleggje den Gamalnorske sauen slik vi kjenner den, og med det sjølve fundamentet til det som gjer denne rasa so ettertrakta.

I sum er det alle vi som driv med Gamalnorsk sau som forvaltar rasa. Anten ein har peiling eller ikkje. Antan ein likar dei lyse eller mørke, store eller små, dyr som lammar lett, eller dyr som treng hjelp, er vala kvar enkelt villsaubonde tek med å sette retninga for kvar vegen går. Dei fleste er avhengige av å bytte vêrar eller kjøpe livdyr til nye besetningar. Om nokon då har putta inn "ureint blod" i flokken eller avla fram dyr med eigenskapar som ikkje er foreineleg med kva villsauen skal brukast til, kan dette få store negative konsekvensar. Det kan i tillegg vere vanskeleg å plukke opp for dei som skal kjøpe dyr, spesielt for dei med mindre erfaring, noko det noko det naturleg nok er mange av. Hugs at det ikkje berre utsida som tel; mykje av genmaterialet ligg skjult, og kan først slå ut i seinare generasjonar, både i form av vanskelegare lammingar, sjukdommar og adferdsendringar. Slike innkryssingar er heller ikkje råd å angre, so lenge ein ikkje har svært god kontroll på kven av dyra som er blandingsrase og kan plukke dei ut.

Om ein avlar fram dyr som ikkje har desse føresetnadane vil ein truleg oppleve ei auke i dyretragedier, som både vert trist for dyra det gjeld, men også for rasa og næringa. Mattilsynet og andre instansar vil effektiv, med eksempelets makt, og med god grunn, kunne gjere drifta so vanskeleg for alle at det for mange ikkje lenger vert råd å drive. Eit skada omdøme vil også sette den økonomiske stønaden som ofte er avgjerande for at drifta går rundt i fare, for ikkje å snakke om dei som støttar næringa ved å kjøpe kjøt og andre villsauprodukt. Dette vil skade både seriøse og useriøse villsaubønder. Mitt håp er at Mattilsynet er klar på at dette ikkje er akseptabelt innanfor dei meir ekstensive drifsformene, og slår ned på dette når dei kan.

For å strø salt i såra, er det i dag fleire av dei som fjuskar med innkryssing som sel varene sine som villsau, sjølv om det ikkje er villsau dei sel. Dette gjer at dei som driv på tradisjonellt vis kjem dårligare ut om ein samanliknar storleiken på slakta, og pressar endå fleire ut mot freistinga. Eit anna problem er at kvaliteten til merkevara villsau vert svekka, sidan ein ved å krysse inn andre dyr kan forringe kvaliteten på kjøtet som er noko av det som kjenneteiknar rasa. Heldigvis har Norsk Villsaulag no fått retten til å merke kjøt frå godkjente besetningar med "Villsau frå Norskekysten". Dette kan vise seg å verte ein viktig reiskap i å stoppe dei som driv med ureint spel i å selje varene sine som villsau.

So tilbake til det vi starta med: er villsau alltid rett? Svaret er heilt klart nei. Villsauen er ofte eit svært godt alternativ, men ikkje alltid. Sjølv om mange fleire i Norge burde starta opp og drive med rasa Gamalnorsk Sau for å auke norsk matproduksjon, er det fleire av dei som i dag driv med Gamalnorsk Sau burde heller dreve med feks Gamalnorsk Spæl eller Svartfjes.

Eg vil difor avslutte med ein liten appel: driv du med eller vurderar du innkryssing av andre raser? Stopp og tenk. Er der andre raser som passar betre til di driftsform? Kjenner du til dei langsiktige konsekvensane av innkryssing og målretta avl utover rasenormen? Og om du gjer dette, sel for all del ikkje kjøt eller dyr som villsau når det ikkje er det du har å tilby. Om du kjenner andre som driv på denne måten, ha mot til å konfrontere dei med konsekvensane dette vil gje på sikt. Om du er sluttkunde, still krav til at dei du handlar med driv med ekte villsau - og i framtida; sjå etter merkenamnet "Villsau frå Norskekysten"!

Villsauen og menneskja sine spor fylgjer kvarandre langt tilbake i historia - kor går vegen vidare?

God jul og godt nytt villsauår!

Takk for at du tok turen innom Villsausida i 2014. Håper å sjå deg at i 2015! Legg gjerne igjen ein kommentar om kva du ønskjer deg av villsaustoff i 2015. Kven veit, kanskje får du ønskje ditt oppfylt.

God jul og eit godt nytt villsauår!

Analyse: Slaktevekt av levandevekt

Har du nokon gong lurt på kva slaktevekt du kan forvente når du veit levandevekta til eit villsaulam? Det har eg. Om du aldri har stilt deg spørsmålet, kan du truleg gå tilbake til å gjere noko anna. I alle fall; alle mine forsøk på å rekne på det ut i frå ein fast prosent har misslukkast. Det var difor på tide å ta eit dykk i talmaterialet.

 

Kva skal ein so med dette, kan ein spørre seg? Hovudpoenget er å kunne spå korleis slaktevektene vert, i tida mellom haustsanking og retur av slakt. Dette er nok ikkje alltid like interessant, men for dei som skal vidareselje kjøtet direkte til kundar, kan det vere greit å få ein peikepinn.

Eg har i alle fall analysert årets slaktedata, og samanlikna dei med levandevektene til lamma tre dagar før slakting. Det skal nemnast at 2014 var eit svært godt år, med den beste klassinga vi har hatt på villsaulam frå Uksnøy.

Først tek vi ein kik på totalen, altso både søyelam og vêrlam. Den gråe streken er trenden, altso glatta mellom bølgedalane.

Om vi ser på denne isolert ser vi at trenden er at dess større dyra vert, dess mindre i % vert slaktevekta! Det var i alle fall ein overraskande konklusjon, so her måtte det gravast djupare.
Vi tek ein kik på vektene fordelt på kjønn.

For vêrlamma ser vi altso at slaktevekta vert større i % dess større dyra vert. Altso motsatt av totalen.

Her ser vi at trenden nærmast er heilt flat. Kvifor ser ein då at totalen viser eit sopass merkeleg bilete? Jau, svaret er rimeleg enkelt: søyelamma er mindre, men har ein høgare kjøtprosent enn vêrlamma. Om du ser på tala i tabellane ser du at når ein kobinerar dei to, fell vekta grunna at dess lenger til høgre ein kjem (tyngre dyr), dess ferre søyelam er det med å drage opp snittet.

Konklusjonen min, basert på årets tal, er at ein kan vente 40,5 % slaktevekt av levandevekta av søyelam, medan det for vêrlam startar på rundt 37% og aukar opp mot 40,5 % for dei største lamma. Eg vart litt overaska over at søyelamma låg jamt høgre enn vêrlamma, og at dei minste søyelamma held like høg prosentvis slaktevekt som dei større dyra, sjølv dei aller største vêrlamma.

Årets resultat var altso veldig bra mtp klassing, noko du ser på grafen under.

Heilt til slutt tenkte eg å nemne ei lita moro-fakta som viser kor stor variasjon det kan vere i dette med vekt, tilvekst og klassing på villsau. Vi fekk i år eit nytt vêrlam mellom sankingane. Lammetidspunkt er truleg i juli. Når vi sanka i haust hadde det ei levandevekt på 25 kg, og hadde ei slaktevekt på 9,8 kg. Lammet vart klassa til O+, og hadde feittklasse 2. Ikkje verst for eit lam på rundt 3 månader!

Det skal seiast at dette er ein vitskap med mange usikre punkt. Lammetidspunkt, genetikk, tvillingfødslar, alder på mor og mattilgong til både mor og lam er faktorar som truleg vil vere med å avgjere dette. Ein kan til dømes vente at dyr i magrare år veks meir i størrelse enn dei veks i kjøtfylde. Det er først når ein kan sjå dette over fleire år, og aller helst mellom fleire besetningar ein kan gje noko som kan likne på ein fasit.

Haustsanking del 3 - Spring for livet!

Det er travle dagar, og siste del av historia om haustsankinga hadde eg i grunn tenkt å la ligge. Men når eg såg dei flotte bileta systra mi hadde teke, tenkte eg at eg fekk lage ein liten post, om ikkje anna med mykje bilete, og kanskje for å påpeike at det ikkje alltid er noko latmannsliv å drive med villsau...

Søndagen etter sankinga skulle vi ut på Uknsøya for å prøve og temme lamma vi hadde haldt att inne på tunet saman med nokre av dei tammaste søyene. Vi skulle også gjere klar garden til vinteren. Men før vi kom so langt, måtte vi ut å fange eit lam som hadde stukke av frå gjerdet der slaktedyra gjekk på Fjørtofta. Etter ein del springing og sveitting var lammet fanga, men før vi vart klare til å reise utover, vart vêret ganske so utriveleg. Det er ikkje akkurat det du treng når ein skal halde på med tolmodsarbeid som å temme ville villsaulam.

Slik ser stranda ut etter den første hauststormen. Litt av eit matfat for dei som er glade i tang og tare!

Vel ute kom nokre av oss i gong med å temme lam, medan andre gjekk igong å rydde plass til traktoren og reiskapa som skulle inn før vinteren kom. Då viste det seg at delar av låvegolvet måtte skiftast ut!

Meirarbeid før traktoren kunne køyrast inn til vinteren

Temming av eit villsaulam

Amalie nyt både dei flotte dyra og dei flotte rosa markeringane! - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Dette må vere den kulaste villsausveisen nord for Stad? - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Svartepetra - den tammaste og kjæraste søya eg har - Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Ei av søyene får på GPSen -  Foto: Åshild K. Fjørtoft

Det vart dessverre ikkje like mykje tid til temming av lamma som vi hadde håpt på, men kanskje neste år? Heldigvis ga regnet seg rett før vi skulle heim, noko som ga tid til å ta nokre flotte bilete, ikkje minst av då vi sleppte dyra laus igjen. Sjølv kor rolege dyra våre er inne i hegnet, MÅ dei ta nokre voldsomme hopp når dei skjønar at dei slepp laus. Akkurat det gjev i alle fall flotte bilete!

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Foto: Åshild K. Fjørtoft

Etter at dyra var sleppt, gjekk ungane i gong med å rydde ut av naustet, medan siste finpuss på låvegolvet vart lagt.

Neste generasjon villsaubondar i aksjon

Terje pustar ut etter ein hard dag.

Vel heime på Fjørtofta igjen, reiste dei fleste kvar til sitt. Då var det berre å starte med å gjere klar slaktelistene, for om ikkje mange timane skulle dyra hentast av dyretransporten. Midt i arbeidet gjekk rømningsalarmen gjen. Eit lam var observert på feil side av gjerdet, og det var berre å få på seg støvlane igjen. Hovudlykt og VHF-ar vart pakka med, for det var allereie skymt ute Etter ein del springing var det berre å innsjå at det ikkje lot seg ikkje gjere å fange lammet før det vart bekmørkt. Det var berre å stille vekkjerklokka på grytidleg.

Etter å ha stått tidleg opp var det berre å starte og leite etter lammet. Å finne det er det minste problemet, og det vart det nokre kilometer med springing i fjøre, sitkagranskog og mark før vi endeleg fekk det inn i flokken igjen. Fleire gongar var det berre cm om å gjere, mellom anna når det vart hengande fast i ledenota vi brukte, men av og til vil det seg ikkje til. Berre kav var det rett nok ikkje. Eit gledeleg og morosamt augeblikk var det når far min stod berre eit par meter unna lammet, som hadde sett seg fast i den djupe mosen. Dessverre var far min ute av stand til å fange det, då han også vart hengande på "buken" i den djupe mosen. Som ei scene i slow-motion frå ein actionfilm, kava dei to seg sakte framover, bokstavleg talt i ein kamp over liv og død. Lammet fekk fast grunn under beina først, og ei ny runde med springing måtte til. Heldigvis fekk vi pressa det opp til garden igjen, og der fann det til slutt sjølv vegen inn i gjerdet igjen.

Kjartan og Per nyt ein kopp kaffi og litt frukost medan dei ventar på dyretransporten

Når slaktebilen kom, var det klart for å drive saman dyra. Det gjekk nesten so godt som det kan gå, heilt til nokre greidde å bryte ut av manngarden i det dei vart lasta ombord. Opp igjen i gjerdet fòr dei, og kloke av første runde var dei ikkje særleg lette å overtale til å gå dit vi ville ha dei. Enden på visa var at det vart enno meir springing på underteikna og sjåføren frå Ringdal.

Heldigvis greidde vi til slutt å få alle ombord i bilen, og det var berre å starte å glede seg til neste år. Men før det må gjerda reparerast. Og det må skaffast nye støvlar. Med motor.

Natalie si greske reise

På den lange vegen heim frå vêrkåringa på Kvalsund, romla det i magen til Natalie. Ein is på ferga hjalp rett nok på, men kva vi skulle ha til kveldsmat svirra rundt i tankane hennar. Frå baksetet kom det forslag om den eine retten etter det andre. Ja, heilt til ho kom på at ho ville lage grillspyd av villsau. Då var ho allereie i gong med planlegginga.

 

Grilla villsau er noko av det betre ein kan servere seg sjølv og andre, so faren hennar var ikkje vanskeleg å få med på planen. Ho ville ikkje berre ha grillspyd, men dei skulle vere slik ho hadde fått på Kreta eit år ho hadde vore på sommarferie der. Det skulle altso vere grillspyd med ein gresk vri. Etter eit lite stopp innom butikken for å kjøpe grønsaker og grillkol, (som forøvrig var pakka bort for sesongen), var ho i gong på kjøkkenet.

Det første ein treng når ein skal lage god mat, er godt humør. Alle bør starte med å hoppe rundt på golvet før ein går i gong, slik at ein kan sikre at ein er klar for å starte.

Natalie var so hoppande glad for å få villsau til kvelds at det ikkje var enkelt å få klare bilete av ho!

Sjølve spyda til å tre på kjøtstykka hadde dei ikkje på butikken, so då får ein lage sjølv. Ein kjapp tur ned i skogen seinare, og fersk kvist av rogn var barka og klare til å tre på kjøtstykka.

Etter at villsaukjøtet var tredd på, var det klart for å lage marinaden. Start med ein god skvett matolje.

Tilsett hakka rosmarin, salt og krydder etter ønskje. Natalie brukte salvie, basilikum, timian og peppar.  Ein skvett sitron gjev det heile litt syrlegheit.

Bland det heile og rull spyda rundt i marinaden.

Ein kan nesten høyre kor det romlar i magen til Natalie medan ho snur på spyda.

Når spyda ligg til marinering, er det tid for å tenne opp i grillen, og for å starte med potetene. Natalie laga potetbitar med raudlauk, ispedd litt olje og krydder, for ikkje å gløyme godt med rosmarin.

La potetene steikje i 225 grader til dei er litt sprøe og gyldne.

Medan potetene steikte og spyda låg på grillen, gjekk Natalie i gong med salaten. Ho gjekk for crispisalat, paprika og ein heil del raudlauk.

Når alt var klart, var det berre å lø opp på tallerkenen og servere det heile med gresk tzatziki. For ikkje å gløyme den viktige krangelen om kven som skal få den største porsjonen!
























Hugs alltid å involvere borna dine når du lagar mat. Vel, kanskje ikkje dei som har flytta heimanifrå, men i alle fall fram til dei gjer det. Lær dei om gode råvarer (aller helst villsau), so slepp du å irritere deg over å få servert dårleg mat når du kjem på besøk til dei seinare i livet ;) Då gjer du både deg sjølv og dei ei stor teneste!

Røsslyngeufori

Berebjelken i kystlyngheiene er røsslyngen. Like vakker som den er audmjuk. 

I dag forfell stadig fleire av desse vakre lyngheiene og naturen tek tilbake det som ein gong var dekt av skog. Det høyres kanskje ikkje so gale ut, men desse lyngheiene er viktige område for ei rekkje fugle- og dyreartar, og ein naturtype som har halde liv i landbruket langs kysten i fleire tusen år. Då er det kanskje ikkje rart at det frå fleire hald vert ropt varsku når stadig fleire lyngheier forsvinn.

Gamal røsslyng vert grov og grå - Her trengst det brenning!

Når ein ikkje held lyngheiane i hevd ved hjelp av flammar og beiting, helst i kombinasjon, forfell dei. Lyngen vert grov, vissen og lettare angripen av skadedyr som lyngbille. Næringsverdien fell, og dyra viser mindre interesse i den, slik at det heile vert enno verre. I tillegg får tre, einer og kratt etablere seg, og etterkvart ta over landskapet. Då er det berre ein ting som gjeld; lyngbrenning! Som dei fleste som har vore innom sida før har sett, har vi over fleire år dreve aktivt med lyngbrenning på Uksnøya. Gjennom bruk av eld, skal vi få tilbake glansen i dei gamle lyngheiane heilt der ute i havgapet.

I år har det vore veldig mykje fokus på lyngheiene. Mellom anna har Mattilsynet sendt ut melding til villsaubøndene om tilstanden i lyngheiane og kor viktig det er at ein gjer skikkelege vurderingar i år. Den lange tørkeperioda i vinter som var, gjorde at mykje lyng rundt om er daud og har vorte brun. Enkelte stader er so mykje som 50 % av lyngen daud. Plantane døydde av kombinasjonen tørke og frost over uvanleg lang tid. Mange stadar gjer dette at dyra kan gå ein hard vinter i møte. Dette gjeld også hjort og andre dyr som finn næring i skog og hei. Dei stadane der sommarbeita har vore dårlege grunna tørka, vert situasjonen ekstra kritisk. For villsaubøndane gjeld det difor å gjere ekstra nøye vurderingar av tilstanden på lyngbeita. Desse skal utgjere ein stor del av kosten til dyra gjennom vinteren. Om lyngbeita er brunsvidde, må ein vurdere haldet på dyra ekstra nøye, og ein må vurdere å gå ned i talet på dyr for å tilpasse flokken til næringsgrunnlaget. I tillegg må ein syte for at naudfôrlageret er stort nok.

For vår del har det heldigvis gått fint, og den flotte sommaren har gjort at røsslyngspirane som tidlegare har vore små av vekst har skote fart. I samband med sauesankinga tok eg meg tid til å ta ein del bilete rundt om i beita, noko du kan lese meir om i "Historia om Endre".

På avstand er det ikkje so godt å sjå kva det grøne som kjem opp av den brente torva er.

Men når ein kjem nærare ser ein at det er røsslyng!

Nyskota av røsslyng er mykje betre mat for villsauane - og ei pryd for auga!

Rundt trakka har røsslyngen kome ekstra langt, kanskje grunna gjødsling?

Det er tydeleg å sjå at i områda som ligg nærast "primærområdet" til dyra, er veksten lavast, då som ein konsekvens av beitetrykket. Villsauane elskar nyskota, men det er berre bra, for då treng ein ikkje å brenne like ofte for å halde lyngheiene friske og frodige. I dei områda der dyra ikkje kjem til, var det områder der fleirtalet av dei 1,5 år gamle plantene var 10-15 cm lange, noko som er langt betre vekst enn vi har sett tidlegare år. Det skuldast nok i stor grad den flotte våren og sommaren vi har bak oss.

Eg må seie at eg glader meg til alle nyskota kjem litt opp i høgde, og dei grøne og flotte heiene står i full bløming om nokon år! Det gjer nok sauane også!

For å lese meir om lyngbrenning på Uksnøya, klikk her.