mandag 2. juli 2018

Sommarsanking 2018 - Fotokavalkade

Sommarsankinga 2018 er unnagjort, og spenninga var stor for korleis det heile skulle gå. Hadde tørka på øya hemma veksten til lamma i særleg grad? Korleis var dyra å sanke no som vi har fått temt dei rimeleg bra?

Dagen før sankinga var vi ute for å gjere klar sankegjerda. I tru om at vi hadde god tid denne dagen, starta vi på å flytte og oppgradere eit permanent sankegjerde, som dannar ei trakt som vi kan drive dyra mot. Tida gjekk dessverre raskt, og når dagen endeleg var over, var det ein sliten gjeng som gjekk til sengs ute på Uksnøya.

Natalie er i gong med slegga! Slikt varmar eit pappahjerte meir enn noko.
Utskifting av sankegjerdet

Endre er noko skeptisk til om vi kjem i mål før natta kjem!
Ikkje kvardagskost på Uksnøya! Ein tur for å hente forsterkningar på ferga, ga moglegheita til å ta med is.
Gjerda er klare til at dyra skal springe inn på tunet
Tunet er rigga til dyst

Dyra var rimeleg nært garden fredag, men hadde trekt ut i holmane, lengst unna dit vi skulle ha dei. Dei fleste ville tru at det er negativt, men villsau har sterkt fluktinstinkt, og gir normalt eit lite rykk når ein først startar å drive dei, og spring gjerne 500 meter før dei roar ned tempoet. Slik sett er det mykje lettare å sanke dei når dei går eit stykke unna.



Eit relativt utfordrande landskap å sanke sauar i


Då er det greitt å ha båt til å flytte folk frå holme til holme

Ann-Kristin og Natalie nyt fineveret og den flotte lyngheia

Når det er storfjøre, doblar arealet på "beitet" seg,  noko som fører til ein ekstra dynamikk i sankinga
Ivrige sankarar synes det er ein draum å gå i nybrente lyngheier
Vi er på rett veg!
Det gjeld å få med seg kvar ein krik og krok!
Det meste av lyngen står frodig og fin, sjølv etter tørka, Denne har god vekst og er relativt lite beitt.

Dynamikken i flokken og sankinga hadde heilt klart forandra seg, noko som nok skuldast at vi har brukt tid på å temme flokken. Denne gongen gjekk vi mest i rusletempo heile vegen, utan at det ga problem med å styre dyra. Normalt har vi måtte ha eit relativt høgt tempo for å kunne styre flokken. Sankinga gjekk som ein draum, og då var det berre å gå laus på arbeidet.

Når dyra er trygt inne på tunet kan ein koste på seg eit smil
Sekreteriatet og vekta er klar til storinnrykk
Elsa og Endre er fullt i gong med klippinga
Ståle og Endre har fått søya på klippebukken
Natalie ber eit søyelam til veging
I år var det kome eit lite sommarlam - til glede for borna, sjølv om eg ikkje var like begeistra - Foto: Hilde Ellingsen

Dyra er ferdigklipte og ventar på å bli sleppt laus
Lapskaus, fiskesuppe og kake - ikkje feil i solskinet - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Evelyn, Liv, Susanne, Daniel og Natalie nyt maten
Sortering av ull - denne skal brukast i eit forskingsprosjekt som har som mål å auke bruken av villsau-ull

Når det gjaldt størrelsen på lamma, såg det ut til å vere likt med fjoråret, som var eit litt dårleg år, men heldigvis såg det betre ut enn ein kanskje kunne frykte når ein veit at mange faktorar har slått dårleg ut i år.

Snittvekta på søyelam var 15,83 kg og vêrlamma hadde eit snitt på 17,88 kg. Totalt ligg vi ca 0,5 kg bak snittet for dei siste åra, men då med ein del meir søyelam i år enn vi hadde dei beste åra. Kva hanndyr som er dominant vil også spele ei rolle for storleiken på lamma.

Etter at sankinga var ferdig, vart vêrane frakta til Fjørtofta på sommarferie.




Vêrane får seg ein smakebit med kraftfôr før båtturen
Ein risbit frå Hauge i Valldal
Dei fire vêrane våre
Denne risbiten frå Godbiten Beitelag har utvikla seg veldig fint i vinter
Etter ein dag i innhegninga var det godt med friskt gras på sommarbeitet!
Natalie er klar for siste etappe heim
Liv vil også køyre traktor
Zorro - den svarte vêren vår.
Klar for ferie
Smil!

Alt i alt var dette truleg den mest vellukka sankinga vi har hatt. Ikkje verst i jubileumsåret der vi skal feire 25 år med drift!

God sommar!

søndag 1. juli 2018

Ikkje siste reis - del 2

Den første delen av reisebrevet, slutta med ein is på ferja mot Austevoll. Då isen var oppeten, seig ferga til kai, og det var berre å trille i land.

Ikkje lest del 1? Klikk her for å lese den.

Det gjekk ikkje lenge etter eg hadde køyrt i land, før forventningane mine til Austevoll var snudd litt på hovudet. For det første var det endå større enn det eg hadde sett føre meg, men dette var jo eit skoglandskap! Det gjekk ikkje lenge før eg heiv bilen inn på vegskuldra, og slapp bilane som låg bak fordi. Sauar nede i ei skråning, midt i ein sving måtte kikast nærmare på. Vi fekk lurt bilen inn på ein grusveg, og tok turen ut for å ei lita synfaring.

Ein av tinga ein bit seg merke i når ein reiser rundt om i landet, er at det som er same rase, også kan variere mellom landsdelane. Nokon stader har det vore mykje fokus på horn, nokon har hatt fokus på spællengde, nokon stader er det preg av større likskap i fargar, og andre stader ser ein teikn til meir innkryssing/utvatning. Korleis var dyra i Austevoll? Sjølv om dei nok ikkje vil hevde det sjølv, er det jo hit dei fleste ville kika om ein var på jakt etter ein fasit om kva villsau faktisk er og skal sjå ut.

På Austevoll reiser villsauane kollektivt
Det første som slo meg var at dyra såg rimeleg lik ut med dei eg sjølv har, og det ein finn elles rundt om, men at dei var tydeleg mindre i størrelse. Tilbake i bilen gjekk diskusjonen om dyra, skogen og dei smale vegane. Og ikkje minst farta! Her gjekk det sauar alle stader, både på og ved sida av vegen, og bilane suste forbi utan at bilistane tilsynelatande brydde seg om det.

Utsikt mot vest
Ingen kunne i alle fall skulde bilen med villsauentusiastar frå Sunnmøre i å sette liv i fare, i alle fall ikkje på grunn av høg fart! Her var det mykje å sjå, og rundt kvar ein sving venta nye flokkar, og nye stopp. Flaks vi hadde god tid, og mykje plass på minnekortet på kamera, sjølv om det kanskje kom eit ørlite hint frå Bernt om at han kunne tenkt seg noko mat snart. Til slutt innsåg både eg og Alv Ottar at alle gode ting måtte ta slutt, og vi vart einige om å ikkje stoppe fleire stadar, slik at vi rakk både mat og eit lite styremøte før vi tok kveld.

Eit av mange stopp...
Etter å ha passert eit ikkje ubetydeleg tal villsau, svingar og bruer, kom vi lengst vest i Austevoll. Her gjekk skoglandskapet over i meir opne vidder, med mykje innslag av berg i dagen. Landskapet var som tidlegare veldig kupert, men utan skog fekk ein straks litt meir oversikt over korleis ting såg ut. Det var slik eg hadde venta at Austevoll skulle sjå ut. Berg, lyng og ei kjensle av å vere ytst mot havet. Geografien gjore at det var langt mellom dei dyrka areala. Truleg har dette vore avgjerande for at rasa overlevde.

Etter ein liten svipptur innom Stangeland Gjestegard på øya Stolmen, der vi skulle bu og årsmøtet haldast, tok vi turen tilbake til øya Selbjørn og inn til «byen». Austevoll vart kanskje ikkje utrygt, men vi var ganske bestemt på at no ville vi ha mat! Det hadde sjølvsagt vore flott å teke turen innom Bekkjarvik Gjestegiveri, der Bocuse d´Or -vinnar Ørjan Johannesen og laget tryllar fram fantastiske rettar, mellom anna av villsau frå Austevoll. Vi hadde ikkje bestilt bord, og trengte litt tid til å klargjere til årsmøtet, so det fekk gå med noko litt enklare. Nede på kaikanten fann vi heldigvis ein kafe som hadde mat til oss. I strålande solskin og herleg sydenvarme, naut vi «ekte» italiensk pizza av glimrande kvalitet. Kven skulle tru vi var i Austevoll? Eg skal nok innrømme at salet av kuleis på kafeen var medvirkane til at vi hamna akkurat her, men dessverre stengte dørene før eg rakk å sikre meg den perfekte avsluttinga på dagen. Opningstidene var nok ikkje tilpassa sol og tropevarme… Heldigvis fekk eg trøsta meg med å kike på fleire sauar på veg tilbake til gjestegarden. Greitt å ha nokre flotte sauar friskt i minnet når ein skal prøve å få sove.

Å nyte so god pizza utandørs er ikkje kvardagskost på Vestlandet 

Ei minnetavle i Bekkjarvik, som hyllar dei som berga villsauen frå utrydding
På gjestegarden hadde fleire av dei andre deltakarane kome, og etter ei runde med sakspapir, rakk vi å diskutere litt om laust og fast før vi fann vegen til romma våre. Det hadde vore ein lang dag, og i morgon venta både møtet, og so tur ut til sjølvaste Horgo!

Neste morgon var romkameraten min Alv Ottar nok ein gong grytidleg oppe. Heldigvis er han ornitolog, og vant til å snike seg inn på fuglar, so han laga ikkje meir bråk enn at eg fint sov litt til. Når eg først stod opp, kunne eg med stor glede konstatere at skodda ikkje hadde kome sigande. Etter litt papirarbeid, fekk vi servert nydeleg frukost som Mone og Bernt hadde hatt regien på.

Etter frukosten venta det som alle gode møter skal innehalde. Jakt etter prosjektør, kablar og straumuttak. Som IKT-konsulent, fell mykje av slikt ansvar på meg, men utan prosjektøren, var det lite eg kunne gjere. Heldigvis var ikkje hjelpa langt unna, og vi var klare for å starte møtet.

Føl med i neste del!

tirsdag 19. juni 2018

Ikkje siste reis - del 1

Helga 1.-3. juni var det klart for årsmøte i Norsk Villsaulag. Jøye meg kor eg gledde meg!

Årsmøta i Norsk Villsaulag roterer mellom dei ulike lokallaga., og i år var turen komen til Austevoll, nærmare bestemt Stangeland gjestegard på øya Stolmen. Austevoll er staden å reise om du er interessert i villsau. Det var her dei siste restane av rasa overlevde i ei tid der berre nokre få såg verdiane som låg i rasa. Det var frå desse øyane rasa igjen spreidde seg når ho fekk sin renessanse. For min del var det første tur til Austevoll, sjølv om eg fleire gongar har reist forbi med båt.

Eit av dei store spenningsmomenta i det eg pakka baggen min før vi reiste, var om det fantastiske maivêret ville vare lenge nok til at vi fekk med oss turen til øya Horgo. Det første «møtet» mitt med øya Horgo, var i eit stykke eg las på nett, skreve av Lars Erling Horgen på nettstaden sheep-isle.dk. I denne artikkelen, som var noko av dei einaste som fans på nett av villsaustoff, var det skreve om drifta på Horgo.  Det heile fekk meg til å bli interessert i historia og særtrekka til rasa, ikkje berre det å drive med rasa. Slik sett var det som om ringen vart slutta.

Heldigvis hadde eg fått treffe Lars Erling ein gong tidlegare. Det første året eg sat i styret Norsk Villsaulag, var også Lars Erling med i styret. Det vart nok i overkant mange spørsmål frå mi side, men eg forstod at drifta hans på Horgo var mykje lik vår eiga ute på Uksnøya, og eg har sidan drøymt om å få besøke øya. Lars Erling hadde mykje å fortelje, og det var lærerikt å høyre på historiene frå ein som må ta ein god del av æra for at rasa i det heile tatt eksisterer i dag, i tillegg til å vere ein av primus motorane for at Norsk Villsaulag vart stifta for snart 25 år sidan. Ja, i tillegg til æra for at eg no stod på rommet og pakka baggen min klar for å reise, sjølv om det nok ikkje kjem til å skrivast inn i historiebøkene.

Årsmøtet på Austevoll skulle vere punktum for styrearbeidet mitt i Norsk Villsaulag, i alle fall for denne gong. Det har vore 4 kjekke år, men tida stekkjer ikkje lenger til, og med unge nummer tre i kjømda, var det rett å seie stopp no.

Det var også tilfellet for avtroppande formann Alv Ottar, som eg har vore so heldig å verte kjent med gjennom villsaumiljøet. Han har rett nok, so langt eg kjenner til, ikkje fleire ungar på veg, men med fleire jarn i elden enn nokon annan mann, kan det bli nok - også for ein som held seg uforskamma sprek og kvikk, ein anstendig alder til trass.

Første gong eg traff han etter å ha kome inn i styret, var på ferga på veg til Trøndelag. Eg skulle betale for bil og éin sa eg. Alv Ottar retta meg, og sa han var honnør. Eg trudde han bløffa, men det viste seg at han var 73 år. Det er 4 år sidan, men han klatrar framleis opp i høge tre med havørnreir for å ringmerke ungane på ein måte som hadde gjort ein kvar tenåring til skamme.

Tidleg fredag morgon sette eg meg i bilen, og henta Alv Ottar, og ikkje lenge etter henta vi Mone, ein av utsendingane frå Sunnmøre Villsaulag, og mannen hennar Bernt. Mone er ei lystig og triveleg dame med godt humør. Bernt er nok ikkje av den typen som fekk tilsnakk for å prate i timane når han gjekk på skule, men med eit lurt smil, er det aldri godt å vite kva han finn på. Den siste vi skulle ha med oss, Egil Kvalsund, fekk dessverre ikkje «fri» frå gartneripliktene sine og måtte vere heime. Eit skår i gleda for både oss og han. Heldigvis kjem det fleire moglegheiter for ein slik kjekk kar. Resten av gjengen var samla, og det var altso duka for ein aldri so liten road trip.

Rett etter at vi passerte Folkestad i stålande solskin, fekk vi vite at Mone hadde laga hjorte-karbonadesmørbrød. Eg var kanskje ikkje svolten, men rasteplassen kunne ikkje kome fort nok. Men turen var lang, og det vart greitt å få nokre kilometer på trippteljaren før vi tok pause. Ved Sognefjorden greidde vi ikkje vente lenger, og ei aldri so lita naudbremsing gjorde at vi fekk plass ved ein litt dårleg merka rasteplass ikkje langt frå Lavik. Maten var aldeles nydeleg, og eg var veldig glad for at Mone og Bernt ikkje berre bidrog med god stemning i bilen, men også eit slikt kulinarisk høgdepunkt, sjølv om det vart på ein nedstøva rasteplass, der Alv Ottar tydeleg kunne kjenne lukta av laksefôr frå flåta lenger ute i fjorden. Etter ein liten svipptur ned i fjellsida for å inspisere rogneskogen, som såg ut til å ha eksepsjonelt lange lauv, var vi tilbake i bilen med retning Austevoll.

Alv Ottar og eg har delt bil - og for den del rom, på fleire turar i tida vi har vore i styret. Alderen har aldri vore ei hindring for å bli gode kameratar. Alv Ottar er ekstremt kunnskapsrik, engasjert og huskar den minste detalj frå eit langt og innhaldsrikt liv. I tillegg er han rimeleg lang i praten, og tek seg god tid når argumentasjonen vert sortert og presentert. Flaks vi skal langt, kan du seie.

Nordfjord. Anda. Førde. Oppedal. Hillesvåg (ja, der ullvarefabrikken ligg). Ei lita omkøyring i Bergen og endeleg, ferje til Austevoll. Framleis sol, inga skodde. Horgo er framleis på timeplanen. Is nummer tre (trur eg). Austevoll i det fjerne.


onsdag 13. juni 2018

Dei sju landeplagene?

Medan Sør-Noreg har bada seg sol og tropevarmen har sett stadig nye rekordar, har ei murrande kjensle festa seg i mageregionen på fleire og fleire bønder. Slik har det også vore for oss som driv med villsau på Uksnøya. 

I år har vore eit spesielt år. Den eine "landeplaga" har avløyst den andre - kald vår, varm og tørr vår, og so grågåsa. Den varme tørre våren, som såg ut som ei velsigning, og avløyste ein svært kald vår, der graset stod og hutra i vente på litt varme, vart meir og meir likt ei landeplage. For å gjere ting verre, har konflikta med grågåsa nådd nye høgder. Sidan grasveksten har stoppa opp på grunn av tørka, vert det meir kamp om det graset finst. Det er dårleg nytt for tilveksten på lamma. Heldigvis er arealet stort og variert, og det fins anna mat tilgjengeleg. Likevel er ikkje næringsverdien like god i all maten som er tilgjengeleg, og som bonde ønskjer overflod, slik at dyra kan plukke det som er har størst verdi for dei. Ein forverrande faktor for grasveksten, er at havskodda, som vanlegvis øydelegg mange fine sommardagar for solhungrie møringar, har vore fråverande i lengre periodar. Skodda kjem med både fukt frå havet og skjul for sola, men altso ikkje i år.

Ein av dei viktigaste tinga ein kan gjere om vår og sommar, er å sikre dyra god tilgang på vatn. Erfaring viser at dyra treng svært lite vatn vinterstid, sjølv når alt er botnfrose. Derimot aukar behovet voldsomt når søyene skal produsere mjølk. Heldigvis har vi fleire tusen liter vatn lagra i tankar i løa, med fall ned til fleire drikkekar, slik at dyra heile tida kan forsyne seg. Når dei drikk vatn frå tankane, kan vi følgje med på forbruket, og det viser seg at dette er eit svært populært tilbod, også i periodar utan tørke.

Brakkvass-søylene er inntørka, og berre saltet ligg igjen - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Drikkekaret er populært for både fugl og dyr - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Slik har nok ingen levande mann sett Uksnøy før - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Tunet er nedbeitt av grågås, og berre skiten ligg igjen - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Den grunne jorda er utsett for tørke - Kjartan P. Fjørtoft
Her trengst det mykje vatn til - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Heldigvis finst det litt gras igjen, og ein del er framleis fint i fargen - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Raking av enorme mengder gåseskit - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Det meste av innmarksbeita er fulle av gåseskit - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
Ikkje akkurat eit oppløftande syn - Foto: Kjartan P. Fjørtoft
No må vi berre håpe på regn. Mykje regn. Men ikkje so mykje at det vert voldsomt grasvekst, med lite næringsrikt gras. Vi vil ikkje har fleire "landeplager" i år - no får det halde.