søndag 25. september 2016

Fin med slips

Etter å ha plagast med alle dei ulike øyremerka som dyra må ha når dei skal slaktast, fekk eg denne hausten ein idé; slips!

Når dyra skal sendast til slakt, skal ein gjerne merke dei med både returslakt, returskinn og økologisk. Desse merka skal mellom anna sikre at dyr der ein skal foredle skinnet på, ikkje vert klipt før slakting. I tidlegare tider gjekk det heilt fin å notere dette på slaktelista, men dei seinare åra har det vorte obligatorisk å merke alle med eigne merke. Dette er som oftast stålmerke, som kan klipsast på øyret utan eiga maskin. At det må vere så mange øyremerke har vore til stor frustrasjon for både oss og andre, då først og fremst grunna dyrevelferda. Slike diskusjonar har gjerne vore avvist, med det argument at ein berre kan klipse det inn på det eksisterande øyremerket. Jauda, det går fint det, heilt til dyret kjem borti noko. Øyrer med mange klips vert tunge, og heng seg lett fast i både gjerder, tau og busker og kratt. Dette er ikkje eit stort problem for dei som fester dei på rett før dyra skal på slaktebilen, men for oss som må feste dei ei til to veker før slakting, har det vorte eit stort problem.

Etter ei veke i gjerde, har det tidlegare lagt strødd med merke rundt om, og i verste fall har dei også reve av seg det originale merket, noko som sjølvsagt er både smertefullt for dyret og svært uønska for eigarane. Dyr utan godkjente merker vert vraka når dei kjem til slakteriet. Om berre returslakt eller returskinn har ramla av, fører det sjølvsagt til eit betydelig økonomisk tap, og frustrasjon over risikoen å få for lite kjøt til kundane som har starta å glede seg til julemiddagen.

Sjølv etter å ha drive med villsau i snart 25 år, er det rom for å finne nye metoder, og denne hausten fekk eg altso ein idé! Kva om vi merka dyra med slips? Nei, ikkje slike ein får til jul, men slike ein kan bruke når ein skal ha mange dyr i mellom anna fellesbeite på fjellet. Gode idéar kjem ofte når det er i seinaste laget, og denne var heller intet unntak. Telefonen gjekk raskt til både slakteri og gode villsaukollegaer, for å finne ut om dette kunne vere ei akseptabel løysing. Jauda, dette kunne gå. Vidare tok eg kontakt med OS ID, og etter å ha klargjort at dette var ei hastebestilling, fekk eg snike i køa, i håp om å rekke sankinga som var berre ei veke unda.

160 slips med teksten returslakt og 80 slips med teksten returskinn og 160 klavar, prega med Uksnøy Villsaulag DA vart bestillt, alt i fargar som står i stil til dei originale øyremerkja. Berre nokre dagar seinare kom dei i posten, til stor glede for både liten og stor.

Liv inspiserer dei nye slipsa

Slipsa kan ein tre på klaven, og kombinere slik ein måtte ønskje. Alt er i solid plast, godt synleg, vaskbart og kan gjenbrukast i mange år. Det beste, utover betra dyrevelferd, er at prisen på ca 10000 kr, raskt vil lønne seg, med tanke på at ein er sikra å få tilbake dei slakt og skinna ein ønskjer.

Takk til OS ID som leverte i dobbel ekspress!

Liv viser fram til dei frammøtte korleis ein skal montere dei nye slipsa - Foto: Åshild K. Fjørtoft
Monteringa er minst like enkel som med dei originale stålmerka - Foto: Åshild K.

Fiks ferdig resultat

tirsdag 30. august 2016

Fotokavalkade sommaren 2016

Det har vorte litt lite tid til blogging i det siste, men her er i alle fall litt bilete frå villsausommaren!

Både frisøren og søya vart godt nøgde med sveisen!

Det vart ingen blindtest, men Natalie brukar briller, og ho både drikk og anbefalar mjelk av villsau!
Ein velfortent matbit i gamlestova på Uksnøya under sauesankinga
Ein vêr som Apollo i livet skulle alle ha, snill og god som nokon hund, og gjev flotte lam!

Henting av nye vêrar med Kjetil Bakken på Jøsok i Herøy
Nesten framme! Fjørtofta i bakgrunnen

Ha ein fin haust!

tirsdag 10. mai 2016

Strandryddedagen på Uksnøya 2016

Søndag 8. mai gjekk Strandryddedagen 2016 av stabelen på Uksnøya. Sju vaksne og fire born sette kursen mot havgapet, fast bestemte på å gjere ein innsats for miljøet. Den eldste deltakaren var over 80, den yngste under året. Tunge tak og mange refleksjonar låg i vente. 

Det kan ofte vere den minste plasten som gjer størst skade

-Nyttar det å kjempe mot floa? 

Ein finn mykje rart når ein ryddar fjøre. Ein pc-skjerm. Ei vasski. Eit bilbatteri. Ei kjøleskapdør. Ein boksehanske. Ein caps frå Colorado. Ein finn også tid til å tenkje. Ikkje berre på det ein gjer, men kor bosset kjem i frå og kva historie som skjuler seg bak kvar einaste liten bit med rusk. Kanskje har Q-tipsen eg held i handa vore innom ein fuglemage, berre for å drepe fuglen, og på den måten kome seg laus frå det rotnande liket, for å igjen vere fri til å drepe sitt neste bytte? Eller på kva han tenkte, han som tappa olje i dunkar og dumpa dei over bord på båten? Eller korleis såg han ut, personen som mista capsen sin med "Colorado" trykt på. Kanskje var det ein feit amerikanar, som har arbeidd som brøytebilsjåfør i Aspen i Colorado heile sitt liv, heilt til han flytta til Miami når gikta vart for gale av det kalde klimaet. No lever han kanskje gode dagar som pensjonist, men fortsatt stolt av heimstaten sin. Han felte kanskje ei tåre då eit uventa vindkast røska capsen av hovudet og ut til havs og ut i Golfstraumen, der han låg å breste flesket sitt på sjølvaste Miami-beach.. Eller kanskje ikkje. Kanskje kasta han den over bord frå Hurtigruta, etter å ha kjøpt seg ein ny caps. Ironisk nok med eit bilete av dei reine, norske fjordane på.

I følje rapporten lagt fram på World Ecomonic Forum, rundt temaet plast i verdshava, vil det i 2050 vere meir plast enn fisk i hava, gitt at ting fortsett som i dag. Når ein tek ein tur i fjøra på Uksnøya, eller andre stader langs "frontlinja", er ikkje det so vanskeleg å tru på.

Vasski og PC-skjerm - ein finn det meste i fjøra

Etter ein dag med plukking, bering og frakting, kom det endelege resultatet på ca 1250 kg boss og ca 1,5 km strandlinje rydda. Det høyrest kanskje imponerande ut, men det utgjer kanskje berre 10% av bosset på Uksnøya, og då er ikkje metallavfall og trevirke rydda. Metall og treverk vert ikkje prioritert, so lenge det fins so mykje anna og verre avfall å hanskast med.

Med "ny" caps frå sjølvaste Colorado er det lov å smile litt

Når det kjem til capsen frå Colorado, som no er min, vel eg å tru på at den vart mista i eit vindkast. Men i mange tilfelle, er det med fullt overlegg ting vert kasta over bord eller ut vindauget på bilen. Og akkurat det gjer at ein kan verte ganske sint. Sint over at eg og andre må ut, lang til havs, med milevis til nærmaste bossinnsamling, for å prøve å gjere ein ørliten forskjell. Sint fordi eg går med bøyd rygg og gnagsår frå gummistøvlane medan eg plukkar Q-tips, fordi nokon synest det er snertnare å kaste den i dass enn i boss. Sint fordi vaksne folk tek seg arbeidet med å fylle spillolje i store dunkar, men ikkje tar arbeidet med å levere inn til deponi. Ein får ei kjensle av avmakt over at når endeleg fjøra er rydda, trengs det berre ein hauststorm til, før ein må må starte på nytt. Ei kjensle av å kjempe mot floa. Ei undring over kva menneskja vil tenkje, den dagen økosystema kollapsar under føtene på oss. Fuglane, fiskane, dyra. Dei som vi er avhengige av. Men ein rekk også å vere glad. Glad over å kunne gjere ein forskjell, om enn so liten. Og det er her du som les dette kjem inn i biletet. Den openbare løysinga er å slutte å kaste boss i naturen; i elvane, langs vegane, i havet eller i skogen. Å seie i frå til andre som ikkje forstår alvoret eller ikkje bryr seg.




Kven veit, kanskje vi ser deg neste gong vi arrangerar strandryddedag? Du er i alle fall hjarteleg velkomen til å gjere ein innsats for vår felles framtid!

Takk til Kim-André Breivik, leiar for tekniske tenester i Sandøy Kommune, som var veldig positiv til aksjonen og henta bosset på kaia på Harøya.

Sjå fleire bilete under, og del gjerne innlegget!

Det vart litt tid til grilling også!
Sjølv om ting gror ned, forsvinn dei ikkje.
Det går mykje tid til å frakte ut bosset
Mange stader er det vanskeleg å laste båten. Det var nok enklare å kaste det i bossbøtta der det kom frå.
Lasting av "moderskipet".

Lossing av boss på Røsok, Harøya

søndag 21. februar 2016

Å temme ein villsau

Sauane på Uksnøya har vore ganske so folkeskye, noko som kanskje ikkje er rart når dei bur på ei fråflytta øy langt ute i havet. Likevel er det lettare å både sjå etter og stelle tamme dyr. Difor har vi dei seinare åra arbeidd for å temme dei.

Ei tabloid og klikk-sankande overskrift på denne posten hadde vore noko slikt som "Villsauen er faktisk ikkje vill!" Eg overlet slikt til Nettavisen, men villsau er altso ikkje ville dyr. Dei er husdyr, sjølv om enkelte er rimeleg folkeskye etter som dei stort sett greier seg sjølve. Våre sauar har nok vore i den villaste delen av husdyrskalaen. Ein får då ikkje same kontakta med dyra som dei som har tamme dyr. Dette gjer det vansklegare å sjå etter dyra, og sjølvsagt litt vansklegare å rekruttere neste generasjon villsaubønder, når mykje av drifta foregår gjennom ein kikkert.



Vi starta først med å bruke Hilde Buer sin metode for å temme søyelam, noko du kan lese om her.

Dette var ein super metode, men øya si beliggenheit, kombinert med korte dagar og mykje dårleg vêr, gjorde vanskeleg å bruke nok tid på kvart av dyra til at flokken som heilheit vart tam nok.
Vi fekk rett nok mjukna opp ein del av lamma, men når dei eldre søyene var skeptiske, har dei drege med seg resten av flokken bort frå oss.

Vi skifta difor strategi, og kjøpte inn dei tammaste vêrane vi fekk tak i. Desse har vi lokka til oss når vi er ute på tilsyn, då oftast med ei bøtte med litt kraftfôr i. Når vêrane har kome til oss, har vi gjerne gått mot flokken, med vêrane rundt oss. Vi har då gradvis kome oss nærare, og etter litt etter litt mjukna flokken opp.

Det er heilt klart dei yngre dyra som er lettast å kome innpå, men dei såg ikkje ut til å fatte interesse for kraftfôr (som dei ikkje er vande med), noko som gjorde det vanskeleg å kome vidare med temminga.

Heldigvis har vi lagra ein del ballar med tørrhøy på øya, i tilfelle stort og langvarig snøfall, og i år var det uansett tid for å fornye lageret. Dette tørrhøyet har vi frå tid til anna gitt litt av til dyra, slik at dei skal vere vande med å ete det om det trengs. Frå slutten av november, har vi stort sett hatt med oss 50 kg tørrhøy når vi er ute å ser etter dyra, vanlegvis ein gong i veka. Men i staden for å gje det i fôrhekkane inne på tunet, der dyra har ete av fôret når vi har reist, tok vi med høyet inn til flokken, og lokka til oss vêrane. I starten var det berre vêrane som kom heilt innpå oss, og vi måtte trekke oss litt unna for at resten skulle tørre å kome å ete. Vinterstida er prega av å leve av mindre næringsrikt fôr som røsslyng, tang, tare og feittet dei har lagra i løpet av sommaren, og då vert den fristande lukta av friskt høy vanskeleg å stå i mot. Gradvis har vi venta nærare høyet, og dei siste gongane vi har vore ute, har vi verkeleg oppnådd resultat. No kjem heile flokken, og dei tammaste søyene kjem gjerne berre ein meter eller to unna oss!

Ta gjerne ein kik på videoen under. Den er teke i går når eg, Terje og Marius var ute på tilsyn i ruskevêret.


onsdag 3. februar 2016

Sitkagrana - ei miljøtragedie i grønt og blått

Sitkagrana: vert over 700 år gammal og held 5. plassen over verdast høgste treslag, med ei høgde på nærmare 100 meter. Den har heldigvis ikkje nådd ein slik alder og høgde i Norge, men med ein vekst opp til 1,5 meter pr år, utgjer den ein stor trugsel mot det historiske kystlandskapet vårt.

Tanken på all den flotte naturen som dag for dag vert dekt under det daudbringande teppet, som stadig spreier seg ut over landet vårt, får det til å gå kaldt ned over ryggen. Dei raude, kløande utsletta på armane etter ein sommardag med skogrydding, der dei stikkande, lett giftige nålene, har kjempa for å stoppe meg i å brenne dei på bålet, har ikkje akkurat hjelpt på forholdet vårt.


Sitkagran i kystlyngheia på Uksnøya. Det harde vêret har heldigvis bremsa veksten, men frøspreiinga er godt i gong.

Planen var kanskje god, den. Sitkagrana hadde alt. Rask vekst, sjølv i næringsfattige norske kystlyngheier, og den tolte sjøsprøyt og kraftig vind. Den ga supersterkt materiale med lav vekt, noko som gjorde at flyindustrien ga den ei viktig rolle under andre verdskrig, som eit alternativ til aluminium. På ein vêrhard kyst, der jordbruksavlingane vart redusert av kald vind og somrane heller gjekk med til å spa torv for å halde heimane varme vinterstid enn å reise på ferie, måtte den ha framstått som ei gåve. Sitkagrana vart planta i titusenvis. Sitkagrana skulle byggje landet! Gje skogbruk på kysten, livd, liv og varme.

Sitkagrana takka fint for invitasjonen, og slo rot. Ikkje lenge etter, hadde mange av dei flinke skogplantarane fått arbeid i byane, og flytta frå bygdene på kysten. Gardsdrifta der utmarka vart beitt av sauer og kyr, vart avslutta, som ein konsekvens av industrialiseringa av landbruket. Også mange av markane trea skulle gje le til, vaks igjen med busker og kratt. Grantrea vaks raskt også, og med frøspreiing frå plantefelta, gjekk det ikkje lenge før vi såg konturane av ei av dei største miljøkatastofene i norsk historie. Enkelte forståsegpåarar har hevda at frøa kun speier seg like langt som treet er høgt, noko som burde avgrense spreiinga. Dei har truleg aldri sett sin fot på norskekysten ein dag i oktober. Vinden her gjev haik til dei lette granfrøa og fører dei langt avstad. Hundrevis av meter, ja, kanskje over ein kilometer. Då er ingen stader trygge for nyskot frå invasjonshæren.

Dei seinare åra har fleire og fleire fått augene opp for skadane som kjem i kjølvatnet av leplantinga, men samanlikna med spreiinga og veksten, skjer det lite som monnar. Lyngheiene, no rekna som ei truga landskapsform, veks raskt igjen, og sitkagrana gjer det nærmast uråd å brenne lyng, grunna den store brannfara dei utgjer. Kyststripa, som skal lokke turistar frå heile verda, er mange stader so gjengrodd at den ville vore ugjennkjenneleg for folka som budde der då plantinga tok til.

Heller ikkje på Uksnøya er vi skåna for svineriet. No skal vi i lag med Fylkesmannen i gong med å utarbeide ein skjøtselplan for dei viktige kystlyngheiane på Uksnøya. Det betyr nok starten på mykje tungt arbeid, og slutten på sitkagrana på Uksnøya. Der ute har det ekstreme vêret bremsa veksten, og plantefelta var relativt beskjedne til å starte med. Men på omflødde holmar, utan tilgang på traktor eller fliskuttar, er det ikkje berre enkelt å rydde skog. I alle fall om ein ikkje ønskjer å legge att alle greinene, til fare for dyra som skal beite der. Ideelt sett bør vi brenne greinene, men å fyre opp so store bål på torvgrunn, er ikkje problemfritt om ein skal unngå å brenne opp torva også. Truleg må dei nok fraktast ned til fjøra og brennast der. Det mest fristande hadde kanskje vore å svidd av heile området slik det står, med skog og kratt, og rydda opp stammane som står att når flammane hadde slokna. Men det spørs om brannvesenet er like imponert over den planen...

Eg skal rett nok passe meg for å dømme dei som planta sitkagranane for hardt. Det vart gjort i god tru, og frå min lune og varme heim, er det vanskeleg å ta innover meg alt arbeidet dei la ned i sikre fyr i omnane vinterstid, material til garden eller le til åkrane og markane dei var avheninge av. På den måten er det kanskje ei viss rettferd, i at min generasjon får arbeidet med å rydde opp etter dei. Ein kan kanskje sjå på det som ei utdanning; hardt arbeid medan ein får fundere over konsekvensane ei tilsynelatande god handling kunne få. Eit slikt pensum har nok relevans for både eigen og komande generasjonar. Dessverre er det nok få som har tid, krefter, og kanskje endå verre, motivasjon, til å ta ei slik ei utdanning. Rimeleg straum, varmepumper og billeg ved frå Baltikum hjelp heller ikkje på å få bukt med problemet, i den skala norsk natur treng.

Men kven veit, kanskje du som les dette har ei motorsag som skulle vore lufta, og går laus på sitkagranane i området du bur? Om du ikkje har motorsag, napp gjerne opp nyskot når du er ute på tur. Eller kanskje du bør sabotere varmepumpene til naboane som ikkje lenger ser behovet for å vere med å skoge sitkaved? Vel, det siste forslaget må eg nok trekkje tilbake om nokon frå media skulle konfrontere meg, men norsk naturmangfald hadde i alle fall vore takksam for innsatsen din!

Merk: Om du er usikker på om det er norsk gran eller sitkagran du har på eigendomen din, kan du skilje dei på at sitkagrananålene er stivare og stikk mykje kraftigare enn norsk gran. Dei har også eit blåskjer over seg.

mandag 21. desember 2015

Villsauskinn som julekvelden på kjæringa!

Då meldinga kom om at årets ladning med villsauskinn var klar for henting, trudde eg det knapt. No? Vanlegvis går no både april, mai og kanskje juni før vi får opne slike spennandes pakkar! Men vi takkar og bukkar, og kanskje kan dette hjelpe ein og annan stakkar som endå ikkje har sikra julegåva til nokon ein har kjær.

No er skinna delt mellom oss som skal selje dei, og her er dei eg har sikra meg for sal.



Kven av dei synes du var finast? Legg gjerne igjen ein kommentar!